دوشنبه, 23 مهر 1397 13:04

مسجد جامع تبريز

از آن به‌عنوان جامع کبیر نیز نام برده شده

 

اين بنا در آخر بازار تبريز و ضلع جنوبي صحن مدرسه طالبيه و بين مسجد حجت الاسلام و مسجد ميرزا اسماعيل خاله اوغلي و الچاق مسجد واقع گرد يده است و يکي از قديمي ترين ابنيه تاريخي شهر به شمار مي رود. متأسفانه امروزه از بناي اوليه مسجد و شواهد و مدارک مربوط به آن چيزي زيادي برجاي نمانده است و بدين لحاظ نمي توان تاريخ ساخت و نام باني بناي اوليه مسجد را مشخص ساخت .

سيد محمد رضا طباطبايي تبريزي، درکتاب "تاريخ اولادالاطهار"، بدون ارائه مدرکي، بناي مسجد را مربوط به صدر اسلام و باني آن را عبدالله بن عامري ذکر مي کند. پاره اي ديگر، بناي اوليه را مربوط به دوره سلجوقي مي دانند . درکتاب "مرزبان نامه"، به جامع تبريز اشاراتي شده که مؤيد آباداني و شکوه آن دربين سالهاي 622-607 ه-.ق عصر اتابک ازبک بن محمد بن ايلديگز- است . حاج طالب خان تبريزي- باني مدرسه طالبيه تبريز در سال 1087ه-.ق دروقف نامه مدرسه خود از اين مسجد به نام جامع کبير تبريز نام مي برد. با توجه به مطالب فوق به نظر مي رسد که بناي اوليه مسجد حداقل مربوط به دوره سلجوقي بوده و در دوره هاي مختلف، از شکوه و اعتبار خاصي برخوردار بوده است .

بناي اوليه مسجد درزلزله سال 1193 هجري آسيب زيادي ديد؛ به طوري که چند طاق آن فروريخت. بعد از اين واقعه، حسينقلي خان دنبلي، آن را مرمت و بازسازي کرد . در دوره قاجار نيز تعميرا تي در اين بنا صورت گرفت. در دوره معاصر، حاج محمد باقر کلکته چي- از تجار تبريز- تعميرات مفصلي در اين مسجد به عمل آورد و يک کتابخانه جديد و تالار مناسبي براي مطالعه طلاب علوم ديني احداث کرد . تعميرات صورت گرفته هر چند شکل جديدي به بنا داده، اما پايه هاي قطور و طاق هاي رفيع و آجرهاي فوق العاده بزرگ آن، نشانه قدمت زياد بناي اوليه مسجد است .

بناي کنوني مسجد، مستطيل شکل است و کلأ با آجر و گچ بنا شده و داراي دو ورودي است که يکي درجانب شمال قرار دارد و ازطريق صحن، و ديگري از طرف جنوب به کوچه مجاور باز مي شود . ازدر دومي ابتدا وارد الچاق مسجد و ازآنجا وارد مسجد جامع مي شوند . کف مسجد، ازسطح زمين هاي اطراف پايين تر است که گواهي بر قدمت بنا محسوب مي گردد . طول مسجد که ازجنوب به شمال امتداد دارد، حدود 62متر است و قسمت وسط آن که داراي طاق بلند و بزرگي است، 15 مترعرض دارد.

طول مسجد به دو قسمت تقسيم مي شود: قسمت اول که قدري کم عرض است، به طول 28 متر، ازبخش جنوبي که به طول 32 متر است، به وسيله دو جرزعريض مجزا مي شود. درانتهاي اين قسمت، محرابي ازسنگ مرمر سفيد ساده با طرح هاي مارپيچ تزييني به شيوه صفوي به چشم مي خورد . در ديوارهاي شرقي وغربي قسمت جنوبي، پنج طاق دوطبقه به عرض 60/3 و طول 60/4 متر درتعميرات اوايل دوره قاجار ساخته شده است.

پايه هاي اين مسجد، بسيار قطور و آجرهاي آن فوق العاده بزرگ است . مجموعه مسجد بسيار ساده و بي آلايش و عاري ازهرگونه کاشيکاري يا حجاري است. فقط در بالاي طاق محراب، کتيبه اي گچبري به خط کوفي ازدوره ايلخانان مغول باقي مانده است . پشت ديوار شرقي اين بنا، مسجد بزرگ و تاريکي با ده ستون و طاق هاي ضربي آجري وجود دارد که به مسجد زمستاني معروف است و احتمالا قدمت زيادي نيز دارد. اين قسمت، درسال هاي اخير، تحت نظارت سازمان ميراث فرهنگي به شکل اوليه بازسازي شده است . مسجد جامع داراي دو سنگ نوشته تاريخي است .

سنگ نوشته اول که بر ديوار پايه غربي طاق مياني نصب شده، از جنس مرمر به ابعاد 12/1×70/1 متر مشتمل است بررؤياي شاه تهماسب صفوي که حضرت ولي عصر"عج" را ديده و آن حضرت، وي را به لغو تمغاات( بخشي از ماليات ها) و احسان و گذشت درباره مردم امر فرموده اند. اين کتيبه در سال 972 هجري قمري به خط ثلث شيوا به قلم علاءالدين محمد تبريزي- خوشنويس معروف دربار صفوي- به رشته تحرير درآمده است.

کتيبه دوم نيز در بالاي در شمالي مسجد جامع نصب شده و مشتمل بر فرماني از شاه سلطان حسين صفوي و به خط محمد مؤمن تپريزي است. اين کتيبه، مورخ به سال 1106ه-.ق و به خط ثلث عالي است که در آن، فرمان شاه صفوي به رستم خان سالار سپه و بيگلر بيگي آذربايجان صادر شده که قمارخانه ها و روسپي خانه ها و چرس فروش ها را ببندند و حد شرعي درحق مرتکبين جاري گردد . همچنين اهالي و اوباش را ازکبوتر پراني، گرگ دواني، قوچ بازي و گاوبازي که باعث خصومت و فساد است، منع کرده، مرتکب را مجازات کنند . اين بنا به شماره 171 به ثبت تاريخي رسيده است .

----------

منبع:www.irandeserts.com

 

 

Copyright © 2013 Moballeq, All rights reserved