سه شنبه, 30 مرداد 1397 06:18

آثار نیکی به والدین

عبدالکریم پاک نیا تبریزی 

 نیکی کردن به دیگران از ویژگی های بارز انسان های خداجو و حقیقت طلب می‌ باشد. این خصلت ارزشمند موجب می‌ شود که انسان همواره در راه رسیدن به قله‌ های سعادت ونیک بختی موفق و با نشاط باشد. قرآن کریم با ستایش از نیکوکاران، آثار و برکات دنیوی و اخروی آن را نیز بیان می‌ کند. با مروری اجمالی به آیات نورانی قرآن کریم و روایات ائمۀ اطهار(علیهم السلام) می‌ توان آثار و نتایج فراوانی را در مقابل نیکی و احسان به دست آورد و نیکی به والدین از شاخص ترین و بارزترین مصادیق آن است که در این نوشتار به برخی از آنها اشاره می‌ کنیم:

1. کامل شدن بندگی

 یکی از آثار نیکی به والدین این است که عبادت و ستایش خداوند و مقام بندگی به وسیلۀ آن برای انسان ها تکمیل می‌ شود؛ چرا که خداوند متعال در سورۀ اسراء بعد از فرمان به عبادت خویش، می‌ فرماید: «وَقَضَى رَبُّكَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِندَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلاَهُمَا فَلاَ تَقُل لَّهُمَآ أُفٍّ وَلاَ تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلاً كَرِيمًا»؛[1] «و پروردگارت فرمان داده جز او را نپرستید و به پدر و مادر نیکی کنید! هرگاه یکی از آن دو، یا هر دوی آنها، نزد تو به سن پیری رسند، کمترین اهانتی به آنها روا مدار! و بر آنها فریاد مزن! و گفتار لطیف، سنجیده و بزرگوارانه به آنها بگو!»

در ادامه می‌ فرماید: «وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُل رَّبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا»؛[2] «و بالهای تواضع خویش را از محبت و لطف، در برابر آنان فرود آر! و بگو: پروردگارا! همان گونه که آنها مرا در کوچکی تربیت کردند، مشمول رحمتشان قرار ده!» و در سورۀ نساء بعد از دستور به عبادت خداوند و نهی از شرک، نیکی به والدین را مطرح کرده، می‌ فرماید: «وَاعْبُدُواْ اللّهَ وَلاَ تُشْرِكُواْ بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا»؛[3] «و خدا را بپرستید! و هیچ چیز را همتای او قرار ندهید! و به پدر و مادر نیکی کنید!»

از این لحن آیات معلوم می‌ شود که عبادت خداوند بدون توجه به مقام و ارزش والدین و احترام و احسان به آنان ناقص خواهد بود.

2. سعادت دنیا و آخرت

 از دیگر آثار نیکی به پدر و مادر سعادت مندی و عزت در دنیا و آخرت است. قرآن در زمینۀ پاداش گسترده نیکوکاران می‌ فرماید: «فَآتَاهُمُ اللّهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الآخِرَةِ وَاللّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ»؛[4] «خداوند پاداش دنیا و زیبایی ثواب آخرت را به نیکوکاران می‌ دهد و خدا نیکوکاران را دوست دارد.»

همچنین خداوند متعال در قرآن کریم به داستانی اشاره می‌ فرماید که یکی از مهم ترین آثار محبت و احترام به پدر و مادر بوده، با توجه به اهمیت آن، نام بزرگ ترین سورۀ قرآن برگرفته از این داستان عبرت آموز می‌ باشد. مفسران در تفسیر این آیه در سوره بقره که: «وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ إِنَّ اللّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَذْبَحُواْ بَقَرَةً قَالُواْ...»؛[5] «(و بخاطر بیاورید) هنگامی را که موسی(علیه السلام) به قوم خود گفت: خداوند به شما دستور می‌ دهد گاوی ماده را ذبح کنید!»

نقل می‌ کنند: صاحب این گاو، مرد نیکوکاری بود و نسبت به پدر خویش احترام فراوان قائل می‌ شد. در یکی از روزها که پدرش در خواب بود، معاملۀ پرسودی برای او پیش آمد؛ ولی او به خاطر اینکه پدرش ناراحت نشود، حاضر نشد وی را از خواب بیدار سازد و کلید صندوق را از او بگیرد، در نتیجه از معامله صرف نظر کرد.

حتی بعضی از مفسران گفته‌ اند: فروشنده حاضر شد آن جنس را به هفتاد هزار بفروشد به این شرط که نقد بپردازد، و پرداختن پول نقد منوط به این بوده است که پدر را بیدار کند و کلید صندوقها را از او بگیرد؛ ولی آن جوان حاضر شد که به هشتاد هزار بخرد؛ ولی پول را پس از بیداری پدر بپردازد! بالاخره معامله انجام نشد. خداوند نیز در مقابل این گذشتِ جوان و نیکی به پدر، معاملۀ پرسود دیگری را برای او فراهم ساخت[6].[7]

پیامبر اسلام(صلّی الله علیه و آله) نیز در تفسیر این آیه می‌ فرماید: «انْظُرُوا إِلَى  الْبِرِّ مَا بَلَغَ بِأَهْلِه؛[8] نیکی را بنگرید که با نیکوکار چه می‌ کند؟!»

3. بهشت

 رسیدن به درجات عالی بهشت از دیگر ثمرات و آثار نیکی به پدر و مادر است. خداوند متعال در سوره یونس می‌ فرماید: «لِّلَّذِينَ أَحْسَنُواْ الْحُسْنَى وَزِيَادَةٌ وَلاَ يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلاَ ذِلَّةٌ أُوْلَئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ»؛[9] «کسانی که نیکی کردند، پاداش نیک و افزون بر آن دارند و تاریکی و ذلّت چهره‌ هایشان را نمی‌ پوشاند. آنها اهل بهشتند و جاودانه در آن خواهند ماند.»

در این زمینه روایتی زیبا این وعده قرآنی را روشن تر می‌ سازد. مردی به حضور امام جعفر صادق(علیه السلام) آمده است که شخصی عرض کرد:‌ای پسر رسول خدا! پدر من پیر شده است. من او را به آغوش گرفته و برای رفع نیازهایش به این طرف و آن طرف می‌ برم. اما فرمود: تا می‌ توانی این کار را خودت انجام بده که این عمل تو را به بهشت خواهد برد.[10]

پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله) در جمله‌ ای زیبا مقام و منزلت حقیقی مادر را چنین بیان می‌ کند: «الجنۀ تحت اقدام الامهات؛[11]بهشت زیر پای مادران است.» و در جمله‌ ای دیگر می‌ فرماید: «تحت اقدام الامهات روضه من ریاض الجنۀ؛[12] زیرپای مادران باغی از باغ های بهشت است.» این سخنان بزرگ رهبر جهان اسلام، نهایت تکریم مقام مادر است؛ یعنی هر کس بخواهد به عالی ترین مقامات انسانی و بهشت دست یابد، باید مادر خود را تکریم کند.

آبروی اهل ایمان خاک پای مادر است  هر چه دارند این جماعت از دعای مادر است  آن بهشتی را که قرآن می‌کند توصیف آن  صاحب قرآن بگفتا زیر پای مادر است

4. وفا به پیمان الهی

 خداوند متعال از انسان ها پیمان گرفته است که جز او پرستش نشود و با والدین رفتاری نیک شود. انسان در اثر نیکی به والدین و معاشرت شایسته با آنان، توفیق پیدا می‌ کند که به این عهد الهی وفا نماید. کلام وحی با اشاره به این عهد خداوندی می‌ فرماید: «وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ لاَ تَعْبُدُونَ إِلاَّ اللّهَ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَاناً وَذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَقُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْناً وَأَقِيمُواْ الصَّلاَةَ وَآتُواْ الزَّكَاةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلاَّ قَلِيلاً مِّنكُمْ وَأَنتُم مِّعْرِضُونَ»؛[13] «و (به یاد آورید) زمانی را که از بنی اسرائیل پیمان گرفتیم که جز خداوند یگانه را پرستش نکنید و به پدر و مادر و نزدیکان و یتیمان و بینوایان نیکی کنید و به مردم نیک بگویید، نماز را برپا دارید و زکات بدهید! سپس (با اینکه پیمان بسته بودید) تمام شما ـ جز عدۀ کمی ـ سرپیچی کردید و (از وفای به پیمان خود) روی گردان شدید.»

 

--------------------------------------------------------------------------------

پی نوشت:

 [1]. اسراء/ 23.

 [2]. اسراء/ 24.

 [3]. نساء/ 36.

 [4]. آل عمران/ 148.

 [5]. بقره/ 67- 74.

 [6]. مشروح این داستان شیرین را در کتاب «پدر، مادر! شما را دوست دارم» از نگارنده می‏توانید بخوانید.

 [7]. تفسیر ابن کثیر، ابن کثیر دمشقی، دار الکتب العلمیه، بیروت، ج‏1، ص‏190، تفسیر نمونه، ناصر مکارم و همکاران، ج‏1، ص‏311.

 [8]. تفسیر نور الثقلین،عبدالعلی عروسی حویزی، نشر اسماعیلیان، قم، ج‏1، ص‏88؛ تفسیر نمونه، ناصر مکارم و همکاران، ج‏1، ص‏310.

 [9].یونس/ 26.

 [10]. عدۀ الداعی، بن فهد حلی، دار الکتب الاسلامی، 1407 ق، ص‏86.

 [11]. مستدرک الوسائل، میرزای نوری، ج‏15، ص‏181.

 [12]. همان.

 [13]. بقره/ 83.  

منبع : ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره 167 .  

 

Copyright © 2013 Moballeq, All rights reserved