شنبه, 30 دی 1396 20:48

وصیة النبی (ص)لعلی بن ابی طالب (ع)

به روایت عمر بن محمد نسفی (م 537 ق)

تحقیق: سید احمدرضا حسینی

 

درآمد

وصایای پیامبر عظیم الشان اسلام صلی الله علیه و آله مجموعه گرانبهایی است که می تواند برنامه ای کامل و جامع برای هدایت جامعه بشری باشد . مخاطب پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در این وصایا هر چند در ظاهر یکی از اصحاب خاص آن حضرت است، ولی در واقع خطاب به همه امت اسلامی و حتی همه افراد جوامع انسانی صادر شده است . مرحوم محمد تقی مجلسی رحمه الله در این باره می فرماید :

واعلم انهم «صلوات الله علیهم » و ان کانوا فی الوصایا یخاطبون الائمة علیهم السلام لکن المراد بها الامة (1) .

در کتب روائی شیعه و سنی وصیت های متعددی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به حضرت علی علیه السلام وارد شده که سند همگی آنها به امام جعفر صادق علیه السلام می رسد (2) . تفاوت عبارات این وصایا بیانگر تعدد و صدور آنها در زمان های مختلف است .

محدثان و عالمان بسیاری وصایای مزبور را در کتب روایی خود نقل نموده و یا به شرح آن پرداخته اند . دو عامل باعث شد که به تصحیح و انتشار نسخه خطی حاضر که روایتی از آن وصایاست ، اقدام نمائیم .

اولا : راوی این حدیث از علمای اهل سنت است و سند آن با سند موجود در کتب روایی شیعه تفاوت دارد .

ثانیا : عبارات و مضامین آن با وصایایی که به نقل از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وجود دارد، بسیار متفاوت و بین آنها نسبت عام و خاص من وجه برقرار است ، به طوری که وجه اختلاف آنها از وجه اشتراک بین آنها بسیار بیشتر است ، و همین ضرورت انتشار این نسخه خطی را مضاعف می کند .

ناقل وصیت در نسخه مزبور که در فصل های جداگانه ای تدوین گردیده ، عمر بن مطهر محمد نسفی ملقب به نجم الدین ومکنی به ابو حفص و معروف به مفتی الثقلین است . وی از فقهای حنفیه ، متکلم ، محدث ، مفسر و مورخ قرن پنجم هجری است که آثار بسیاری از خود به جا گذاشته است . از جمله آثار وی : طلبة الطلبة در اصطلاحات فقهی مذهب حنفی ، العقائد النسفیة در علم کلام که سعد الدین تفتازانی آن را شرح نموده ، و الاکمل الاطول در تفسیر است . وی در سال 461 ه . ق در نسف متولد و در 537 ه . ق در سمرقند وفات یافت (3) .

در نقل نسفی از این وصیت عبارت هایی وجود دارد که در نقل های دیگر وجود ندارد که مستند بودن بعضی از آنها جای تامل است . ما برای رعایت امانت، عین نسخه را همراه با تصحیح و بازخوانی و مقابله آن با نسخه های دیگر ، در اینجا می آوریم . تنها در دو مورد ، دو عبارت را حذف نموده ایم، زیرا جعلی بودن آنها آشکار بود و در هیچ یک از نسخه های خطی دیگر آن و مراجع روایی شیعه و سنی وجود نداشت . در مواردی هم عبارت های ناخوانا و افتادگی های نسخه با مراجعه به نسخ خطی دیگر و کتب روایی تکمیل گردیده است .

کتاب شریف من لایحضره الفقیه از دو طریق این وصیت را نقل کرده است :

1 - از طریق حماد بن عمر ، 2 - از طریق انس بن محمد (4) .

هر دو طریق به خاطر وجود راویان مجهول، ضعیف هستند (5) . از این رو برخی از علمای امامیه از قبیل شهید ثانی - ره - در مسالک و فیض کاشانی - ره - در کتاب وافی ، معتقدند احتمال ساختگی بودن بخشهایی از این وصیت که مجموعه ای مرکب از چندین وصیت است ، وجود دارد (6) . ولی عاملی که باعث اعتماد ما به مجموعه وصایای پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از حیث صدور می گردد، تواتر معنوی و قوت متن و مضامین بلند آنهاست . بسیاری از مفاهیم مزبور در روایت های صحیح منقول از معصومین علیهم السلام وجود دارد .

مرحوم محمد تقی مجلسی قدس سره در این باره در شرح «من لا یحضره الفقیه » از شیخ صدوق ، می نویسد : «لکن المصنف (ای الشیخ الصدوق «ره ») حکم بصحته اما لتواتره عنده او لتواتر مضمونه فان اکثر مسائله ورد فی الاخبار المتواترة او المستفیضة او الصحیحة عن الصادقین «صلوات الله علیهم » (7) .

لذا می توان وصیت مزبور را با توجه به مفاهیم عمیق و تواتر معنوی آن ، دستور العمل کاملی برای راهیابی انسان به مسیر خوشبختی و سعادت دانست ، بویژه که بیشتر مضامین آن منطبق با روایت هایی است که صدور آنها از ائمه معصومین - صلوات الله علیهم اجمعین - قطعی است .

روش تحقیق

تصحیح این رساله ، از روی نسخه شماره 629 مدرسه نمازی خوی صورت گرفت (8) . این نسخه دارای دو رساله است :

اول : الاربعون حدیثا یا اربعون الودعانیة تالیف ابی نصر محمد بن علی بن عبیدالله مشهور به «ودعان » ، که در برگهای 1 تا 50 آن مجموعه واقع شده است .

دوم : همین وصیت نامه که در برگ های 51 تا 72 این مجموعه مندرج است . تمام این مجموعه به خط نسخ به دست کاتبی که نامش را ذکر نکرده ، در اواخر ذی حجه سال 699 در بخارا برای حافظ جلال الدین تحریر شده است .

چون جستجو برای یافتن نسخه دیگری از این رساله به جایی نرسید، این نسخه اصل قرار گرفت وفقرات وصیت از روی نسخه های متعدد که به طرق دیگر در کتاب های حدیثی نقل شده ، مقابله و در پاورقی تذکر داده شد .

و آخر دعوانا ان الحمد لله رب العالمین

 

 

بسم الله الرحمن الرحیم

قد حدثنی الشیخ الامام الاجل الحجاج الناصح عمر بن المطهر محمد النسفی رحمه الله باسناد صحیح عن علی بن ابی طالب کرم الله وجهه انه قال : دعانی رسول الله صلی الله علیه و آله فقال :

1 - یا علی ، انت منی بمنزلة هارون من موسی علیهما السلام غیر انه لا نبی بعدی ، وانی اوصیک الیوم بوصیة ان انت حفظتها عشت حمیدا ، ومت شهیدا ، و یبعثک الله یوم القیامة فقیها عالما .

2 - یا علی ، من اکل الحلال صفا دینه ، ورق قلبه ، ودمعت عیناه من خشیة الله تعالی ، ولم یکن لدعوته حجاب .

3 - یا علی ، ومن اکل من الشبهات اشتبه علیه دینه ، واظلم قلبه . ومن اکل الحرام مات قلبه، وخلق (9) دینه وضعف یقینه ، وحجب الله تعالی دعوته، وقلت عبادته .

4 - یا علی ، اذا غضب الله علی عبد من عبیده رزقه مالا حراما ، فاذا اشتد غضبه وکل به شیطانا یبارک له فیه ویصححه ویشغله بالدنیا عن الدین ، ویسهل له امر دینه ویقول : الله غفور رحیم .

5 - یا علی ، ما سافر احد فی طلب الحرام الا کان الشیطان قرینه ، ولا راکبا رکب الا کان الشیطان ردیفه . ولا جمع احد رزقا حراما الا کان الشیطان اکیله (10) . ولا نسی احد اسم الله عند الجماع الا شارکه الشیطان فی ولده فذلک قوله عزوجل : «وشارکهم فی الاموال والاولاد» (11) .

6 - یا علی ، لا یزال المؤمن فی زیادة من دینه ما لم یاکل الحرام ولم یفارق العلماء، فاذا اکل الحرام وفارق العلماء مات قلبه وعمی (12) عن طاعة الله عزوجل .

7 - یا علی ، من قرا القرآن ولم یحلل حلاله ولم یحرم حرامه کان مع الذین نبذوا کتاب الله وراء ظهورهم کانهم لا یعلمون (13) .

8 - یا علی ، اطلب من فضل الله الحلال ، فان طلب الحلال فرض علی المؤمنین .

فصل فی الوضوء والصلاة

9 - یا علی ، استقص علی اسباغ (14) الوضوء فانه شطر الایمان (15) فاذا توضات فلا تسرف فی الماء .

10 - یا علی ، واذا فرغت من طهورک فاقرا «انا انزلناه فی لیلة القدر» مرة بعد غسل القدمین ، یکتب الله لک بکل طهور عبادة خمسین سنة .

11 - یا علی ، ومن صلی - بعد غسل القدمین - علی عشرا خرج الله همه واستجاب دعوته .

12 - یا علی ، اذا فرغت من الطهارة فخذ ماءا جدیدا وامسح بیدک رقبتک وقل : سبحانک اللهم وبحمدک ، اشهد ان لا اله الا انت وحدک لا شریک لک ، استغفرک واتوب الیک . ثم انظر الی الارض وقل : واشهد ان محمدا عبدک ورسولک . فانه من قال هذا غفر الله له کل صغیرة وکبیرة .

13 - یا علی ، داوم علی الوضوء ، فان الملائکة یستغفرون للانسان ما دام علی الطهور ولم یحدث .

14 - یا علی ، من اغتسل یوم الجمعة غفر الله تعالی له ما بین الجمعة الی الجمعة ، وجعل ذلک نورا فی قبره وثقل به میزانه .

15 - یا علی ، وعلیک بالسواک ففیه اربع وعشرون فضیلة فی الدین والبدن .

16 - یا علی ، علیک بالصلوات فی اوقاتها ، فانها راس کل فضیلة وسنام (16) کل عبادة .

17 - یا علی ، تمنی جبرئیل علیه السلام ان یکون من ابن آدم لسبع خصال : للصلوات الخمس مع الامام ، ومجالسة العلماء ، وعیادة المریض ، وتشییع الجنازة ، وسقی الماء ، والصلح بین الاثنین ، واکرام الیتیم . فاحرص یا علی علی ما تمنی .

18 - یا علی ، اذا حضر وقت صلاتک فتهیا لها والا شغلک الشیطان .

واذا نویت خیرا فعجل والا منعک الشیطان عن ذلک .

19 - یا علی ، صل باللیل ولو کحلب شاة ، فان رکعتین من اللیل افضل من الف رکعة بالنهار ، والمصلی باللیل حسن وجهه بالنهار .

20 - یا علی ، اذا کبرت للصلوة ففرج بین اصابعک وارفع یدیک حذاء منکبیک، واذا رکعت فضع یدیک علی رکبتیک وفرق بین اصابعک ، واذا سجدت فضع یدیک حذاء منکبیک وضم اصابعک ، هکذا رایت ملائکة السماء فعلوا وهو من التواضع لله عزوجل .

21 - یا علی ، اسفر بالصبح (17) وصل المغرب عند غیاب الشمس (18) بقدر حلب الشاة فان ذلک من خصال الانبیاء علیهم السلام وکذا اوصانی جبرئیل علیه السلام .

22 - یا علی ، علیک بالمشی الی صلاة الجماعة ، فانه عند الله تعالی کمشیک الی الحج والعمرة . وما یحرص علی صلاة الجماعة الا مؤمن قد احبه الله تعالی ، ولا یزهد فیها الا منافق قد ابغضه الله تعالی .

23 - یا علی ، وصلاة الجماعة عند الله کصلاة الملائکة فی السماء الثانیة ، یا علی ، وعلیک بالصف الاول ، فانه عند الله تعالی کالصفوف تحت العرش .

24 - یا علی ، من ضیع طهوره ضیع الله دینه ، ومن ضیع صلاته ونفرها ضیعه الله تعالی فی درکات جهنم .

25 - یا علی ، احب العبید الی الله تعالی عبد ساجد یقول فی سجوده : رب انی ظلمت نفسی فاغفر لی فانه لا یغفر الذنوب الا انت .

26 - یا علی ، وعلیک بصلاة الضحی فی السفر والحضر ، فانه اذا کان یوم القیامة ینادی المنادی من فوق شرف (19) الجنة : این الذین کانوا یصلون الضحی ؟ ادخلوا من باب الضحی بسلام آمنین . وما بعث الله تعالی نبیا الا وامره بصلاة الضحی .

27 - یا علی ، ان اخبث الناس سرقة من یسرق من نفسه . فقال علی علیه السلام : وکیف ذاک یا رسول الله ؟ قال : الذی لا یتم رکوعه وسجوده فهو سارق فی صلاته ممحوق (20) عند الله فی دینه .

28 - یا علی ، من کرامة المؤمن من عند الله تعالی زوجة موافقة تسره ، والصلاة مع الامام ، وجیران محبون له .

فصل فی الصوم

29 - قال النبی علیه السلام : یا علی ، من صام رمضان واجتنب فیه من الحرام والبهتان ، رضی عنه الرحمن واوجب له الجنان .

30 - یا علی ، من شیع شهر رمضان بستة من شوال کتب الله له صوم الدهر کله .

31 - یا علی ، لکل صائم فرحتان ودعوة مستجابة ، فاذا افطرت فقل : اللهم لوجهک صمت ، وعلی رزقک افطرت ، وعلیک توکلت ، یا غفار اغفر لی . ثلاث مرات .

32 - یا علی ، علیک بصیام البیض من کل شهر - یوم ثلاثة عشر واربعة عشر وخمسة عشر - فانه یبیض الله به وجوه الصائمین غدا ، وهو صوم الدهر کله .

فصل فی الصدقة والسخاوة

33 - قال النبی علیه السلام : یا علی ، ان اولیاء الله تعالی لم ینالوا منعة (21) الله وغفرانه بکثرة العبادة ، ولکن نالوها بسخاوة النفس والاستهانة بالدنیا .

34 - یا علی ، السخی قریب من الله ، قریب من رحمته ، بعید من عذابه . والبخیل بعید من الله ، بعید من رحمته ، قریب من عذابه (22) .

35 - یا علی ، السخاوة اسم شجرة فی الجنة ، ترفع یوم القیامة کل سخی الی الجنة باغصانها . والبخل اسم شجرة فی النار ، تقود باغصانها کل بخیل الی النار .

36 - یا علی ، اذا کان جارا فاسقا سخیا احب الی من ان یکون عابدا بخیلا .

37 - یا علی ، رایت علی باب الجنة مکتوبا : انت محرمة علی بخیل ومراء وعاق (23) .

38 - یا علی ، لما خلق الله الجنة قالت : یا رب ، لم خلقتنی ؟ قال : لکل سخی او تقی (24) . قالت : یا رب ، قد رضیت . وقالت النار : یا رب ، لم خلقتنی ؟ قال : لکل بخیل او متکبر . قالت : انا لهما .

39 - یا علی ، رایت علی باب الجنة : من خالف هواه کانت الجنة ماواه ، ومن اتبع هواه کانت النار ماواه .

40 - یا علی ، من اطعم مسلما بطیبة من نفسه کتب الله تعالی له الف الف حسنة ، ومحا عنه من السیئات مثل ذلک ، ورفع له الف الف درجة .

41 - یا علی ، اتق دعوة السخی ، فانه متی عثر اخذ الله بیده .

42 - یا علی ، بادر فی حاجة اخیک المسلم ، فان الله عزوجل یسارع فی قضاء حوائجک ، واذا اتاک طالب حاجة فاعلم انه نعمة ومنة من الله عزوجل حین اراد ان یغفر ذنبک ویقضی حوائجک .

43 - یا علی ، اطلب الحوائج عند صباح الوجوه (25) فانهم سمح القلب ، واطلبها من عند اهل الحیاء فان الخیر کله مع الحیاء .

44 - یا علی ، اکرم الضیف فان الضیف اذا نزل بقوم نزل بسعة رزقه ، واذا ارتحل ارتحل بذنوب اهل البیت فیلقیها فی البحر .

45 - یا علی ، اذا ابغض الله عبدا منع عنه الضیفان واذا مقته لم ینقص له مالا ولم یشتک علة .

46 - یا علی ، لا یدخل الملک بیتا فیه التماثیل ، او ریح النبیذ ، او عاق لوالدیه ، ولا بیتا لا یدخله الضیف .

47 - یا علی ، اصنع المعروف ولو الی السفلة . فقال علی رضی الله عنه : ومن السفلة ؟ قال: الذی ان وعظ لم یتعظ ، وان زجر لم ینزجر ، ولا یبالی بما قال وبما قیل فیه .

48 - یا علی ، صدقة السر تطفئ غضب الرب ، وتجلب البرکة والرزق الکثیر ، وصدقة العلانیة حجاب عن النار . وبکروا بالصدقات فان البلاء ینزل قبل فترد القضاء فی الهواء (26) .

49 - یا علی ، اذا تصدقت فتصدق من احل ما عندک ، فان صدقة لقمة او تمرة حلال احب الی الله تعالی من مائة مثقال حرام . وصدقة تمرة تقدمها قبل موتک انفع لک من مائة مثقال بعدک تتصدق عنک .

50 - یا علی ، تصدق عن موتاک فان الله جل ثناءه قد وکل ملائکة یحملون صدقات الاحیاء الیهم فیفرحون بها کاشد ما یکون من الفرح ، ثم یحزنون احزانا وندما علی ما خلفوا، ویقولون: اللهم اغفر لمن نور قبری وبشره بالجنة کما بشرنی بها ، فوا اسفاه علی ما خلفت .

فصل فی الاخلاص

51 - قال النبی صلی الله علیه و آله : یا علی ، اعمل لله خالصا فان الله تعالی لا یقبل الا ما کان خالصا لوجهه ، واذا عملت فاعمل لله ، واذا انفقت فانفق لله ، فان المراءاة (27) فی الدین کالنار فی الحطب ، والمراءاة فی الدین اخفی علی امتی من دبیب (28) النمل علی الصفا فی اللیلة الظلماء ، وهو الشرک الاصغر ، قال الله تعالی : «فمن کان یرجو لقاء ربه فلیعمل عملا صالحا ولا یشرک بعبادة ربه احدا» (29) .

فصل فی الدعاء والاستغفار

52 - قال النبی علیه السلام : یا علی ، علیک بالدعاء بین الاذان والاقامة فانها لا ترد ، وبعد کل مکتوبة فانها مستجابة .

53 - یا علی ، اذا احب الله عبدا اخر دعوته ، فتقول الملائکة : یا ربنا ، استجب لعبدک المؤمن . فیقول الله جل جلاله : دعونی مع عبدی فلستم بارحم به منی ، فقد احب دعاءه وتضرعه فانی علیم خبیر .

54 - یا علی ، اذا دعوت الله فابسط یدیک حذاء صدرک ولا ترفعها فوق راسک، ولا تشر الی الله بسبابتک الیمنی .

55 - یا علی ، ولا تجهر بقراءتک ولا بدعائک حیث یصلی الناس ، فان ذلک یفسد علیهم صلواتهم .

56 - یا علی ، من ذکر الله قبل الفجر وقبل طلوع الشمس وقبل غروبها استحیی ربنا ان یعذبه بالنار غدا ، ولو بلغت ذنوبه بعدد نجوم السماء سبعین الف مرة .

57 - یا علی ، اذا صلیت الصبح فاقعد مکانک حتی تطلع الشمس ، فان الله تعالی یکتب لمن جلس مکانه حجة وعمرة وعتق رقبة ، وصدقة الف دینار فی سبیل الله تعالی .

58 - یا علی ، من قال کل یوم خمسا وعشرین مرة : استغفر الله لی ولوالدی ولجمیع المؤمنین والمؤمنات والمسلمین والمسلمات الاحیاء منهم والاموات ، کتبه الله تعالی من اولیائه .

59 - یا علی ، ومن قال کل یوم عشر مرات : لا اله الا الله قبل کل احد ، لا اله الا الله بعد کل احد ، لا اله الا الله یبقی ربنا ویفنی کل احد ، لم یبق فی السموات ملک الا استغفر الله له الف استغفار .

60 - یا علی ، ومن قال کل یوم احدا وعشرین مرة : اللهم بارک لی فی الموت وفیما بعد الموت ، لم یحاسبه الله تعالی بما انعم علیه فی الدنیا .

61 - یا علی ، من کبر مائة مرة قبل طلوع الشمس ومائة مرة قبل غروبها ، کتب الله تعالی ثواب مائة عابد ومائة مجاهد فی سبیل الله تعالی .

62 - یا علی ، ومن قال عشر مرات : الحمد لله قبل کل احد ، والحمد لله بعد کل احد، والحمد لله یبقی ربنا ویفنی کل احد ، والحمد لله علی کل حال ، غفر الله له ولو کان من اهل الکبائر .

63 - یا علی ، ومن صلی علی کل یوم او کل لیلة مائة مرة وجبت له شفاعتی ولو کان من اهل الکبائر .

64 - یا علی ، کثرة الاستغفار حصن حصین من النار للتائبین .

فصل فی الصدق والصداقة

65 - قال النبی صلی الله علیه و آله : یا علی ، اصدق وان ضرک فی العاجل فانه ینفعک فی الآجل ، ولا تکذب وان ینفعک فی العاجل فانه یضرک فی الآجل .

66 - یا علی ، اذا اکرمک الله باربع خصال ، فلا علیک ما فاتک من الدنیا : صدق الحدیث ، وحفظ الامانة وسخاء النفس ، وعفة البطن .

67 - یا علی ، علامة الصادق ان یصدق عند الغضب ، وعند الرضی ، وعند الحاجة . وعلامة الکذوب ان یتقرب الی الناس بالکذب ویتهم فیما یقولون ویتکهن فیما لا یعلم (30) .

68 - یا علی ، بئس الصدیق صدیق تحتاج معه الی المداراة ، وبئس الصدیق صدیق یربح علی صدیقه ، وبئس الصدیق صدیق یخسر صدیقه وبئس الصدیق صدیق یفشی سرک . لا ینتفع بصدیق یفشی سرک ولا بخادم یستبیع (31) ، ولا بامراة تبغی الطلاق (32) ، ولا بجوار من یکتم حسناتک ویفشی سیئاتک .

69 - یا علی ، ما الحلیم الا عند الغضب ، ولا الصبور الا عند المصیبة ، ولا الشجاع الا عند الحرب ، ولا الصدیق الا عند الحاجة . فاکثر من الصدیق فی الله ، فان الرجل بلا صدیق کالشمال بلا یمین (33) .

70 - یا علی ، الف صدیق قلیل ، وعدو واحد کثیر .

71 - یا علی ، من لم یتخذ فی الله صدیقا لم یکن له عند الله خلاق (34) لان الله تعالی اوحی الی : انی واخیت من ملائکتی فواخ من اصحابک ، فان الصدیق غنیمة فی الدنیا وبشارة فی الآخرة . ومن الناس من لا شفیع له غیر الصدیق ; لان الله تعالی قال : «فما لنا من شافعین ولا صدیق حمیم » (35) .

72 - یا علی ، للصداقة ثلاث علامات : ان یجعل ماله دون مالک ، ونفسه دون نفسک ، وعرضه دون عرضک ، مع کتمان سرک .

فصل فی التوبة

73 - قال النبی صلی الله علیه و آله : یا علی ، لا توبة للتائب حتی یصفو بطنه من الحرام ویطیب کسبه .

74 - یا علی ، جدد التوبة کل یوم ، فانی اجددها کل یوم سبعین مرة .

فصل فی الامر بالمعروف

75 - قال النبی صلی الله علیه و آله : یا علی ، من دعا ناسا الی الهدی فاتبعوه کان له من الاجر مثل اجورهم من غیر ان ینقص من اجورهم شی ء ، وما دعا احد قوما الی ما نهی الله تعالی عنه الا کتب الله علیه من الوزر مثل اوزارهم من غیر ان ینقص من اوزارهم شی ء .

فصل فی بر الوالدین

76 - قال النبی صلی الله علیه و آله : یا علی ، رضی الله تعالی کله فی رضی الوالدین ، وسخط الله تعالی فی سخطهما .

77 - یا علی ، اکرم الجار وان کان کافرا ، واکرم الضیف وان کان کافرا ، واطع الوالدین وان کانا کافرین ، ولا ترد السائل وان کان کافرا .

78 - یا علی ، صل رحمک وان قطعوک یبارک الله فی عمرک ودینک ودنیاک فان قاطع الرحم ملعون ، وذلک قوله عزوجل : «وتقطعوا ارحامکم » (36) الی آخر الآیة . ویقول الرحم : اللهم صل من وصلنی ، واقطع من قطعنی .

فصل فی العلم والعالم

79 - قال النبی صلی الله علیه و آله : یا علی ، من یعبد الله بغیر علم کان ما یفسد فی دین الله اکثر مما یصلح ، وکان مثله کمثل اعمی فی الفلاة بلا دلیل بین الشجر والشوک .

80 - یا علی ، کن عالما او متعلما او مستمعا ، ولا تکن الرابع فتهلک ، قال رضی الله عنه : ومن الرابع ، یا رسول الله ؟ قال : الهمج الذی لا یعلم ولا یتعلم ولا یسال العلماء عن امر دینه ، ویرضی لدین الله کل شی ء یفعله لجهالته ، الا انه من الهالک ، قال [ذلک] ثلاث مرات .

81 - یا علی ، اذا لم یکن العالم تقیا تائبا زلت موعظته عن قلوب الناس کما تزل القطرة عن بیضة النعامة (37) والصفا (38) .

82 - یا علی ، اذا اتی علی المؤمن اربعون صباحا ولم یجالس العلماء قسا قلبه وجسر علی الکبائر ; لان العلم حیاة القلب ، ولا عبادة الا بالعلم ولا ینفع العلم الا مع العمل .

83 - یا علی ، ان الله تعالی لا یستحیی من عذاب غنی سارق وعالم فاسق .

84 - یا علی ، ان فی جهنم رحی من حدید ، یطحن بها رؤوس القراء والعلماء المجرمین ، نعوذ بالله من ذلک .

فصل فی حفظ اللسان

85 - قال النبی صلی الله علیه و آله : یا علی ، لا تعیر احدا بما فیه ما من لحم الا وفیه غدد . ولا کفارة للغیبة حتی یستحل او یستغفر له .

86 - یا علی ، ما خلق الله تعالی فی الانسان افضل من اللسان ; به یدخل الجنة و به یدخل النار فاسجنه فانه کلب عقور .

87 - یا علی ، لا تلعن مسلما ولا دابة فترجع اللعنة علیک .

فصل فی الحیاء

88 - قال النبی علیه السلام : یا علی ، الدین کله فی الحیاء ، وهو ان تحفظ الراس وما حوی والبطن وما وعی .

فصل فی الورع وتهذیب النفس

89 - قال النبی علیه السلام : یا علی ، لا دین لمن لا خشیة له ، ولا عقل لمن لا عصمة له ، ولا ایمان لمن لا ورع له ، ولا مروءة لمن لا صدق له ، ولا امانة لمن لا ستر له ، ولا توبة لمن لا توفیق له ، ولا سخاء لمن لا حیاء له .

90 - یا علی ، من لم یکن له ورع یرده عن معاصی الله فبطن الارض خیر له من ظهرها ; لانه لا ایمان فی قلبه .

91 - یا علی ، اصل التقی الورع عن کل ما حرم الله تعالی ، وراس الکرم فی ترک المعاصی .

92 - یا علی ، ان الرجل لیبلغ بالخلق الحسن درجة الصائم القائم الغازی فی سبیل الله تعالی .

93 - یا علی ، کن بشاشا ، فان الله تعالی یحب البشاشین ویبغض العبوس .

94 - یا علی ، راس العبادة الصمت الا عن ذکر الله تعالی عزوجل .

95 - یا علی ، الکسل فی العبادة من مکر الله ، والسخط بالرزق القلیل من عقوبة الله تعالی فی عبده .

96 - یا علی ، کثیر الرزق وقلیل العبادة من مکر الله تعالی فی عبده ، وصحة جسمه مع العصیان والذنوب استدراج ربک لعبده .

97 - یا علی ، ستة من الشیطان : التثاؤب ، والقی ء ، والرعاف ، والعطاس غیر الاول ، والنعاس فی المسجد (39) .

98 - یا علی ، کثرة النوم تمیت القلب ، وتذهب بالبهاء ، وتورث النسیان ، وکثرة الضحک تمیت القلب . وکثرة الذنوب تقسی القلوب ، وتورث الندم الکثیر .

99 - یا علی ، من انعم الله علیه ، فشکر ، واذا ابتلی فصبر ، واذا اساء استغفر ، دخل الجنة من ای باب شاء .

100 - یا علی ، من استوی یوماه فی دینه فهو مغبون ، ومن کان غده شرا [من] یومه فهو ملعون . ومن لم یکن فی الزیادة فهو فی النقصان ، ومن کان فی النقصان فالموت خیر له .

101 - یا علی ، من اکل شبعا علی شبع مات قلبه ، وفسد لحمه ، ویخاف علیه المرض .

102 - یا علی ، لا راحة لحسود ، ولا وفاء لکذوب ، ولا مروءة لبخیل ، ولا توبة لسی ء الخلق الا بترک خلقه ، ولا حیلة لشحیح (40) فی نفسه .

103 - یا علی ، اذا کان یوم القیامة یامر الله تعالی بناس الی الجنة ، فاذا دنوا من بابها اغلقت الابواب دونهم ، وقیل لهم : انا کنا نطنز بکم کما کنتم تضحکون بالمسلمین فی دار الدنیا . فایاک وان تضحک بالمسلمین .

104 - یا علی ، ویامر الله بقوم آخرین الی الجنة ، فاذا دنوا من بابها ردوا الی النار، فاذا اخذتهم النار من کل مکان یقولون : ربنا لو ادخلتنا النار من قبل ان ترینا ، فیقول الله لهم : کذا اردت بکم ; لانکم عشتم فی الحرام ومتم مجرمین .

105 - یا علی ، لا تفرح فان الله لا یحب الفرحین ، وعلیک بالحزن فان الله یحب کل قلب حزین .

106 - یا علی ، سبب رحمة الله طاعته ، کما ان سبب غضبه معصیته .

107 - یا علی ، ما من یوم جدید الا ویقول : یابن آدم ، انا یوم جدید وانا غدا علیک شهید ، فانظر ماذا تفعل ، ما من لیلة الا وتقول کذلک فاحسن صحبتهما .

فصل فی ذم الدنیا وصاحبها

108 - قال النبی صلی الله علیه و آله : یا علی ، ایاک ومجالسة الموتی فانهم لا یذکرون الا دنیاهم . فقال علی رضی الله عنه : ومن الموتی یا رسول الله ؟ قال : الاغنیاء وصاحب الدنیا ، تراهم مقبلین علی جمعها کاقبال الوالدة (41) علی ولدها ، اولئک هم الخاسرون غدا .

109 - یا علی ، الاکثرون (42) هم الاسفلون الا من یقول بیمینه هکذا وشماله هکذا ، ولا نجاة غدا الا لرجلین غنی سخی او فقیر تقی .

فصل فی القناعة والرضی بالقضاء والتسلیم

110 - قال النبی صلی الله علیه و آله : یا علی ، علیک بالقناعة فلا شی ء امر (43) من القناعة (44) .

111 - یا علی ، من طلب الدنیا حلالا استعفافا مر علی الصراط کالبرق الخاطف والله عنه راض ، ومن طلب الدنیا حراما مکاثرا مفاخرا لقی الله وهو علیه غضبان .

112 - یا علی ، انظر الی من هو ادنی منک فی المال ، وارفع فی العبادة والتقی ، تزدد بذلک ایمانا ویقینا (45) .

113 - یا علی ، اذا اردت امرا فاستخر ربک ، ثم ارض بما یخیر لک ، تسعد فی الدنیا والآخرة .

فصل فی بیان الایام والاوقات المکروهة والمحبوبة

114 - قال النبی صلی الله علیه و آله : یا علی ، ایاک وحجامة اول الشهر الی یوم النصف ، ففی کل یوم داء وعلة . ولکن علیک بالحجامة من یوم ستة عشر الی الهلال ، ففی کل یوم شفاء وبرکة ، غیر حجامة الاربعاء والسبت فمنهما (46) البرص ، ومن صادف حجامة الثلاثاء یوم سبعة کان ذلک شفاء الی سنة واحدة . واحذر یوم الثالث من کل شهر ، ویوم الخامس من کل شهر ، ویوم ثلاثة عشر ، ویوم احد وعشرین ، ویوم خمسة وعشرین من کل شهر ، فانهن الایام النحسات التی ذکرهن الله تعالی فی کتابه (47) . واحذر یوم الاربعاء من آخر کل شهر فانها یوم نحس ، وما خسف بقوم ولا مسخ الا آخر الاربعاء من کل شهر ; لان الله تعالی خلق فی کل یوم شیئا معلوما (48) .

115 - یا علی ، اذا اردت البناء فابن یوم الاحد ; لان الله تعالی بنی السماوات والارضین فیه . وسافر فی یوم الاثنین ، فان الانبیاء صلوات الله علیهم کانوا یسافرون فیه . واخرج الدم یوم الثلاثاء ، ففیه حاضت حواء وقتل قابیل هابیل . اما الاربعاء فهی یوم النحس الا للشرب والطب والادویة . والخمیس لطلب الحوائج ، فان الخلیل علیه السلام دخل علی نمرود بن کنعان لحاجة فقضاها الله له . وفی یوم الجمعة التزوج ; لان الانبیاء کلهم خطبوا ونکحوا یوم الجمعة . وفی السبت الصید .

ثم قال : اللهم بارک لامتی فی سبتها وخمیسها ، واجعل ذلک فی بکورها .

116 - یا علی ، ایاک وان تقوم لیلة الاربعاء وانت عریان ، فانه ما یقوم احد عریانا لیلة الاربعاء الا ضرب الشیطان علی ظهره ، فمنه الخبل وفساد البدن .

فصل فی تعریف احوال الناس عند الله تعالی

117 - قال النبی صلی الله علیه و آله : یا علی ، خیر الناس عند الله تعالی انفعهم للناس ، وشر الناس من طال عمره وساء عمله . واحب الناس من طال عمره وحسن عمله ، وابغض الناس الی الله تعالی من یقال : ان فیه خیرا ، والله یعلم ان لا خیر فیه ، یری ظاهره ملیحا وباطنه قبیح وشر منه من اکرم مخافة شره (49) ، وشر منه من اکرم الغنی واهان المسکین ، ویسخو للغنی بجفنة ولا یسخو للفقیر بکسرة ، وشر منه من عاش فی الحرام ومات مجرما ولا یتوب عما نهی الله تعالی عنه ، وشر منه من طال عمره وساء عمله ولا یتوب عما نهی الله عنه وهو یطمع فی مغفرة الله تعالی عزوجل، وشر منه من یظهر الصداقة لاخیه المسلم ویدبر فی هلاکه ، وشر منه من ذهب اول عمره غفلة وآخره کسلا فی طاعة الله تعالی .

فصل فی علامات الخیر

118 - قال النبی صلی الله علیه و آله : یا علی ، علامة حسن السریرة عند الله تعالی حسن الحرمة .

119 - یا علی ، وللمخلص ، ثلاث علامات : الاستهانة بالدنیا ، واحتمال الجفاء والصبر علی الشدائد .

120 - یا علی ، وللعالم ثلاث علامات : صدق الکلم ، واجتناب الحرام ، وان یتواضع للناس کلهم . وللتقی ثلاث علامات : یتقی جلیس السوء ، ویتقی الکذب والغیبة ، ویدع شطر الحلال مخافة ان یقع فی الحرام .

121 - یا علی ، وللعابد ثلاث علامات : مقت (50) النفس فی ذات الله تعالی ، ومقت الشهوات فی الله ، وطول القیام بین یدی الله .

122 - یا علی ، وللصالح ثلاث علامات: یصلح ما بینه وبین الله تعالی بالعمل الصالح ، ویصلح دینه بالعلم ، ویرضی للناس ما یرضی لنفسه .

123 - یا علی ، وللسعید ثلاث علامات : قوت الحلال فی بلده ، ومجالسة العلماء ، والصلوات الخمس مع الامام .

124 - یا علی ، وللمحسن ثلاث علامات : یبادر فی طاعة الله ، ویجتنب محارم الله ، ویحسن الی من اساء الیه .

125 - یا علی ، وللسخی ثلاث علامات : العفو عند القدرة ، واخراج الزکاة (51) ، وحب الصدقات .

126 - یا علی ، وللحلیم ثلاث علامات : یصل من قطعه ، ویعطی من حرمه ، ولا یدعو علی من ظلمه (52) .

127 - یا علی ، وللصبور ثلاث علامات : الصبر علی طاعة الله ، والصبر عن معصیة الله والصبر علی احکام الله .

128 - یا علی ، وللتائب ثلاث علامات : اجتناب الحرام ، والحرص علی طلب العلم ، وان لا یعود (53) الی الذنب کما لا یعود الحلیب الی الضرع .

129 - یا علی ، وللمغفرة ثلاث علامات : الخوف من مکر الله تعالی ، والخوف من عذاب الله تعالی ، والخوف من الفضیحة .

فصل فی علامات الشر

130 - یا علی ، وللکافر ثلاث علامات : الشک فی دین الله ، وبغض عباد الله ، والغفلة عن طاعة الله .

131 - یا علی ، وللمنافق ثلاث علامات : اذا حدث کذب ، واذا وعد اخلف ، واذا ائتمن خان ، فلا تنفعه الموعظة .

132 - یا علی ، وللمرائی ثلاث علامات: یتم رکوعه وسجوده مع الناس، وینقص اذا صلی وحده ، وینشط (54) لامر یثنی علیه ، ویذکر الله فی الملا وینساه فی الخلا (55) .

133 - یا علی ، وللاحمق ثلاث علامات : التهاون فی فرائض الله تعالی ، وکثرة الکلام فی غیر ذکر الله تعالی ، والطعن (56) فی عباد الله عزوجل .

134 - یا علی ، وللمخذول (57) ثلاث علامات : کثرة الکذب ، وکثرة الایمان الفاجرة ، وکثرة الحوائج الی الناس .

135 - یا علی ، وللشقی ثلاث علامات : قوت الحرام ، واجتناب العالم (58) ، وصلاة الوحدة .

136 - یا علی ، وللمسی ء ثلاث علامات: یکسل فی طاعة الله تعالی ، ویؤذی عباد الله، ویسی ء الی من احسن الیه .

137 - یا علی ، للمجرم ثلاث علامات : السهو ، واللهو ، والنسیان .

138 - یا علی ، وللفاسق ثلاث علامات : حب الفساد ، وضر العباد ، واجتناب الرشاد .

139 - یا علی ، وللفاجر ثلاث علامات : یفجر فی الایمان ، ویخدع فی النسوان ، ویاتی بالبهتان (59) .

140 - یا علی ، وللظالم ثلاث علامات : یقهر من دونه بالغلبة (60) ، ویبطش (61) اذا امکنه من اموال الناس ، ولا یبالی من این یاکل (62) .

141 - یا علی ، وللحسود ثلاث علامات (63) : یتملق اذا حضر ، ویغتاب اذا غاب ، ویشمت بالمصیبة (64) .

142 - یا علی ، وللسفلة ثلاث علامات : عصیان الرحمن ، واذی الجیران ، وحب الطغیان .

143 - یا علی ، وللبخیل ثلاث علامات : یخاف من الجوع ، ویخاف من السائل یاتیه بالخیر ، ومرحبا باللسان (65) مع اخوان الخیر (66) .

144 - یا علی ، وللجبان ثلاث علامات : شدة الروع ، واصطفاق القلب ، وشدة الرهبة .

145 - یا علی ، وللیائس ثلاث علامات: الامن من مکر الله ، والایاس من رحمة الله تعالی ، والمخالفة لرسول الله .

146 - یا علی ، وللکسلان ثلاث علامات : یتوانی فی طاعة (67) الله حتی یفرط، (68) ویفرط حتی یضیع ، ویؤخر الصلاة حتی تفوت اوقاتها (69) .

فصل فی الاعداد

147 - قال النبی علیه السلام : یا علی ، خمسة تمیت القلب : کثرة الاکل ، وکثرة الضحک ، وکثرة النوم ، وکثرة الکلام ، وکثرة هم القوت . واکل الحرام یطرد الایمان .

148 - یا علی ، وخمسة تقسی القلب واذا قسی القلب کفر الانسان وهو لا یدری: الذنب علی الذنب ، والاکل بعد الشبع ، ومظالم الناس ، وتاخیر الصلاة ، والاکل والشرب بالشمال .

149 - یا علی ، خمسة تورث النسیان (70) : اکل سؤر الفارة ، والبول مستقبل القبلة ، والبول علی الرماد ، والبول فی الماء الراکد ، والعیش فی الحرام .

150 - یا علی ، خمسة تنور القلب : کثرة قراءة قل هو الله احد ، وقلة الاکل ، ومجالسة العالم ، واکل حبات الفلاة ، والصلاة باللیل .

151 - یا علی ، خمسة تجلو القلب وتذهب بالقساوة : مجالسة العالم ، ومسح راس الیتیم ، وکثرة الاستغفار بالاسحار ، وترک السمر (71) باللیل ، والصوم بالنهار .

152 - یا علی ، خمسة تزید فی نور البصر : النظر الی الکعبة ، والنظر فی المصحف ، والنظر فی وجه الوالدین ، والنظر فی العالم ، والنظر فی الماء الجاری .

153 - یا علی ، خمسة تسرع فی الشیب : کثرة الدین ، وشدة الهم ، ونفس (72) المراة ، وکثرة الطیب والبخور ، وکثرة البلغم .

فصل فی الامر

154 - قال النبی صلی الله علیه و آله: یا علی ، اذا اثنی علیک فی وجهک فقل : اللهم اجعلنی خیرا مما یظنون، ولاتؤاخذنی مما یقولون، واغفرلی ما لایعلمون، تسقط عنک العجب .

155 - یا علی ، اذا اکلت او شربت ، او لبست او رکبت ، فقل : بسم الله والحمد لله .

156 - یا علی ، اذا دخلت المسجد فابدا برجلک الیمنی ، وقل : بسم الله والسلام علی رسول الله ، اللهم افتح لی ابواب رحمتک وابواب فضلک . واذا برزت من المسجد فابدا برجلک الیسری ، وقل کذلک .

157 - یا علی ، علیک بقراءة یس صباحا ومساء ، فانه من قراها اول النهار وکان مؤمنا کان فی امان الله تعالی حتی یمسی ، واذا امسی فکذلک .

158 - یا علی ، من قرا سورة الحشر کل لیلة یکفی شر الدنیا والآخرة .

159 - یا علی ، اذا اردت حاجة فاقرا آیة الکرسی ثم ابدا برجلک الیمنی .

160 - یا علی ، من قرا سورة البقرة لیلة الجمعة سطع له نور ما بین السماء العلیا الی الارض السفلی ، ومن قرا سورة الدخان وسورة الملک لیلة الجمعة غفر الله له ما تقدم من ذنبه وما تاخر .

161 - یا علی ، من قرا عند مضجعه آخر الآیة من سورة الکهف قل انما انا بشر الی آخره ، بنی الله تعالی له سورا من النور من عند راسه الی الکعبة ، ومن قرا ، والسماء والطارق عند مرقده کتب له بعدد نجوم السماء حسنات ، ومن قرا سورة الملک عند مرقده وقال: اللهم اعصمنی بالاسلام قائما ، واعصمنی بالاسلام قاعدا، واعصمنی بالاسلام راقدا (73) ، ولا تشمت بی عدوا ولا حاسدا . اللهم انی اعوذ بک من شر کل دابة انت آخذ بناصیتها ، واسالک من الخیر الذی کله بیدک کفاه شر الجن والانس وشر کل دابة .

162 - یا علی ، ادع الله تعالی عند الهموم والاحزان والکرب والحاجات ، وقل یا حی یا قیوم ، یا لا اله الا انت برحمتک استعین فاغفر لی ، واصلح لی شانی ، وفرج همی . واذا نابتک نائبة (74) فقل : سبحان ربی لا اله الا انت علیک توکلت وانت رب العرش العظیم ، واکثر من دعائی الذی علمنیه جبرئیل علیه السلام : اللهم انی اسالک العفو والعافیة والمعافاة فی الدین والدنیا والآخرة .

163 - یا علی ، اذا رایت الهلال (75) فهلل ثلاثا وکبر ثلاثا وقل : الله اکبر واعز واقدر مما اخاف واحذر (76) .

164 - یا علی ، اذا لقیت من تحذره فقل : اللهم انی ادرا بک فی نحره ، واستکفیک غضبه ، واعوذ من شره ، فانک تکفی باذن الله عزوجل .

165 - یا علی ، اذا اخذت مضجعک فعلیک بالاستغفار والصلاة علی محمد النبی صلی الله علیه و آله ، وقل : سبحان الله والحمد لله ولا اله الا الله والله اکبر ، ولا حول ولا قوة الا بالله . واکثر من قراءة قل هو الله احد فانها نور القرآن الکریم ، وعلیک بقراءة آیة الکرسی فان فی کل حرف منها الف برکة والف رحمة .

166 - یا علی ، اذا مدحت فاقتصر ، واذا ذممت فاحتم ، واذا حدثت فافهم ، واذا دعیت الی کرامة فاجب ، وغض عن الحرام طرفک ، واد امانتک ، واکرم ضیفک ، واحفظ جارک ، واصبر علی ما اصابک ، وابذل معروفک ، وانشر علمک ، وانشر جلیسک ، وادرس قرآنک ، وعلم من سالک ، ولیسبق بیتک وابک علی خطیئتک (77) ، واحسن الی من اساء الیک تجده امامک ، واقنع برزقک وابسط فی الله یمینک .

167 - یا علی ، اقلل من الدین تعش حرا ، فان الدین عبودیة ، وهو الذی هدم الدین ، وهو ذل بالنهار وهم باللیل .

168 - یا علی ، واحذر ثوبک من النجاسة (78) فمنها شدة سکرات الموت (79) ، واحذر الحرام فمنه شدة عذاب القبر .

169 - یا علی ، اذا نزلت بک شدة فقل : اللهم انی اسالک بحرمة محمد وآل محمد ان تنجینی . فقال علی : ومن آلک یا رسول الله ؟ قال : کل صالح آلی .

170 - یا علی ، اذا خفت ظالما فقل : یا اله جبرئیل ومیکائیل واسرافیل وعزرائیل واله ابراهیم واسماعیل واسحاق ویعقوب ، ومنزل التوراة والانجیل والزبور والفرقان ، کن لی جارا من فلان بن فلان ومن کذا ومن کذا .

171 - یا علی ، اذا اردت سفرا وقتالا فاقرا سورة یس وعشر مرات انا انزلناه فی لیلة القدر ، واستکف شر ما برزت له .

172 - یا علی ، واذا نزلت فی منزل فقل : یا ارض آمنت بربی وربک الله الذی لا اله الا هو الذی خلقنی وخلقک ، اعوذ بالله من شرک ومن شر کل شی ء دب علیک، وشر کل اسد واسود ، وشر کل والد وما ولد .

173 - یا علی ، اذکر الله فی الاسواق ، واتل المؤذن فی اذانه ، وکل بالثلاث فان الشیطان یاکل باصبعین ، وابطل شهادة اصحاب الکبائر والجار الی نفسه رفقا، واحذر لسانک ان یضرب عنقک ویحرق جسدک ، وکف اذاک .

174 - یا علی ، افتح طعامک بالملح واختم بالملح فانه شفاء من کل داء الا الموت (80) ، ولیکن فی طعامک الحبة السوداء فانه شفاء من کل داء الا الموت .

، واذا اکلت فصغر اللقمة واطل المضغ ودقر ومص (82) الماء مصا ، واکتحل فردا ، واستک عرضا ، وادهن غبا ، وادهن باللیل ، وقلم اظفارک فی کل شهر ، واحلق العانة فی کل شهر مرة ، وانتف الابط فی کل اربعین ، وانتف للانف عشرین فی کل شهر ، واغسل ثیابک فی کل شهرین ، واختضب فی السنة مرتین ، وادع الله عند نزول الغیث وعند الرجف وعند قراءة القرآن وعند المکتوبة .

176 - یا علی ، اذا قل رزقک فاکثر من الاستغفار ، واکثر من قول لا حول ولا قوة الا بالله العلی العظیم .

177 - یا علی ، واحکم بالحق ، فان لکل حکم جائر سبعین درعا من النار ، لو ان درعا واحدا منهما وضع علی جبل شاهق لاصبح الجبل رمادا .

178 - یا علی ، اذا لبست جدیدا فتصدق بالخلق، واذا استعانک مسلم علی امر فاعنه ، فان شر الناس من داراه الناس مخافة شره ، واخبث خلق الله من لا یرجی خیره ولا یؤمن شره .

179 - یا علی ، وقر الکبیر ، وارحم الصغیر ، تکن من الفائزین .

180 - یا علی ، احب المؤمن کما تحب نفسک ، وابغض المنافق کما تبغض فعله، واکرم اصهارک (83) کما تکرم اولادک فانهم اخوالهم والخال والد ، واکرم ولدک واحسن ادبه .

181 - یا علی ، کل الزبیب فانه یزید فی الفصاحة ، وینشف البلغم . وکثرة الحموضة تورث النسیان .

182 - یا علی ، انک لتلی الامر فاعدل ، وخذ من اغنیائهم الزکاة واعط الفقراء والمساکین ، فان ابوا فاضرب رقابهم فانهم لم یتموا اسلامهم .

183 - یا علی ، اقتل الساحر واطرد الکاهن ، وکل الرمان فان فیه حبة من الجنة ، واجب ولو الی کراع شاة ، وکل القثاء من راسه ، وعلیک باکل اللبان (84) فانه یورث الذهن وینشف البلغم ، وادهن راسک واذنیک والسرة وتحت القدمین وباطن الرکبتین ، وسرح لحیتک کل یوم مرة ، وعلیک بالتواضع یرفع (85) الله ، واذا عطست فقل : الحمد لله رب العالمین علی کل حال .

184 - یا علی ، وعلیک بالجماع یوم الاثنین فان الولد یاتی قارئا ، ولیلة الثلاثاء فیاتی سخیا رحیما ، ولیلة الخمیس یاتی فقیها عالما ، ویوم الخمیس قبل صلاة الهاجرة یاتی عالما یفر الشیطان منه ، ولیلة الجمعة فیاتی فهما عابدا مخلصا ، ویوم الجمعة قبل الصلاة فیاتی سعیدا ویموت شهیدا .

185 - یا علی ، اذا دخلت العروس بیتک فتامر من یغسل رجلیها فی اناء نظیف ، ثم ترش ذلک الماء فی الدار کلها . وتضع یدیک علی ناصیتها وتقول : اللهم بارک فی هذه الناصیة ، وبارک لها فی ناصیتی ، وامنعها فی الاسبوع الاول من کل شی ء یکون فیه الخردل والخل والحامض والدقة فان ذلک یعقم رحمها . ولا تقربها اول لیلة من الشهر ، ولا لیلة النصف ، ولا اذا بقی یوم من الشهر فان الولد یاتی مجنونا ، ولا لیلة الاحد ولیلة الاربعاء فان الولد یاتی قاطعا قتالا ، ولا بعد الهاجرة فمنه الحول فی الولد ، ولا لیلة الفطر فمنه یکون عاقا ، ولالیلة النحر فمنه یکون ستة اصابع او اربع ، ولا فی الشمس فمنه یاتی منحوسا ، ولا من قیام فمنه یاتی بوالا فی الفراش ، ولا تمسحا فروجکما بخرقة واحدة فتفترقان ، لا تاتها وفی نفسک اختها عند الحاجة فان الولد یاتی مخنثا ، ولا تکلمها عند الجماع فان الولد یاتی اخرس ، ولا تنظر الی فرجها فمنه العمی فی الولد ، ولا تحت شجرة مثمرة فیاتی الولد ظالما ، ولا بین الاذان والاقامة فانه یکون مرائیا قتالا . ولا تقربها الا وانت طاهر والا جاء الولد بخیلا ، ولا فی النصف من شعبان فانه یاتی مع امارات لا خیر فیها ، ولا تحت النجوم الا من تحت اللحاف والا جاء الولد منافقا ، ولا لیلة ترید السفر فانه ینفق ماله فی معصیة الله تعالی .

فصل فیما قاله

186 - قال النبی صلی الله علیه و آله : یا علی ، لا تدخل قریة حتی تقول : اللهم انی اسالک خیرها وخیر من فیها ، واعوذ بک من شرها وشر من فیها .

187 - یا علی ، لا تحلف بالله کاذبا ، ولا تمط (86) علی الناس ، ولا تشک الی من لا یرحمک ، ولا تخبر برؤیاک الا صدیقک .

188 - یا علی ، ولا تخلل بعود الریحان ولا بعود المحوقة (87) فان لکل عود آفة وئیة (88) ، ولا بقصب الحرث فمنه الفقر والمحقة والدود فی الاسنان .

189 - یا علی ، لا تصادق الشارب فانه ملعون ، ولا مانع الزکاة فانه یدعی فی السماوات عدو الله، ولا آکل الربا فانه یبارز الله; لان الله تعالی قال : «فان لم تفعلوا ، فاذنوا بحرب من الله ورسوله » (89) .

190 - یا علی ، لا ترقد (90) اول النهار ولا آخره ولا قبل العشاء الاخیرة ، ولا علی الوجه ، ولا وحدک فی بیت مظلم ، ولا فی المعصفر ولا فی المزعفر ، ولا فی الظل والشمس، ولا توسد عتبة الباب ولا تجلس علیها ، ولا تاکل بشمالک ولا تشرب بها ، ولا تضع یدک تحت خدک وانت قاعد ، ولا تقرع اسنانک ، ولا تشبک اصابعک حول رکبتیک ولا تفرقها ، ولا تاکل فی المنحل (91) ولا علی ظهر طبق (92) ، ولا تنتعل شمالک قبل یمینک ولا تخلع یمینک قبل شمالک ، ولا تنهش الخبز مثل نهش اللحم (93) ، ولا تاکل الطیر ، ولا تنظر فی المرآة باللیل ، ولا تنظر الی السماء وانت تصلی ، ولا تنظر فی البول ، ولا تستنج بالروث والعظم والفحم والرجیع ، ولا تلبس القمیص مقلوبا ، ولا تلبس السراویل ، وانت قائم ولا تکشف عورتک فی وجه الشمس والقمر، ولا تقطع الظفر بالاسنان، ولا تبت وفی یدک غمر الطعام، ولا تمش بین جملین مقطورین ، ولا تنفخ فی الطعام الحار ولا فی قذاة الماء ولا فی موضع سجودک ، ولا تنظر الی عورات الناس ولا تنظر الی عورتک ، ولا تاکل وانت معتمد علی شمالک ، ولا تکلم بین الاذان والاقامة من الصبح ، ولا تنظر الی ما یخرج منک ولا تعبث باحلیلک ، ولا تکره صدیقک ، ولا تؤذ جارک ، ولا تعتب جلیسک (94) ، ولا تکثر الالتفات خلفک ، ولا تبادر مشیک ، ولا تمار رفیقک [صدیقک] ولا تتثاوب الا وتضع یدک فی فمک ، ولا تشم طعامک ، ولا تسافر وحدک ، ولا تاکل فی الظلمة ، ولا تکبر اللقمة ، ولا تاکل البقیة ، ولا تظلم اکیلک ، ولا تملا بطنک ، ولا تاکل الدیک الابیض ، ولا تقنع بعلمک وشاور من هو اتقی منک ، ولا تعجبک نفسک ، ولا تهتم لرزقک، ولا ترکن الی عدوک ، ولا تفش سرک ، ولا ترسل لسانک ، ولا تهن خادمک ، ولا تتکبر علی عیالک ، ولا تجرئهم علی نفسک ، ولا ترهم قدرتک ، ولا ترد سائلک ، ولا تحتک فی ثوبک، ولا تزد فی خبرک ، ولا تکثر الجلوس فی الشمس فانها تذهب بالبهاء وتورث الداء الدفین ، ولا تجاور من یکتم حسناتک ویفشی سیئاتک .

191 - یا علی ، یدخل النار فیک رجلان : محب مفرط (95) وکلاهما ملعونان فی النار .

192 - یا علی ، ان الله قسم الثناء کما قسم الرزق ، فلا تثن علی احد فی وجهه .

193 - یا علی ، ایاک وبیع الذهب والفضة الا یدا بید ، وایاک وبیع الماکول بالماکول الا یدا بید ، والا کنت من الخاسرین غدا .

ولا تاکل الدیک الابیض فانه صدیقی ، وکل الجزور ، ولا تاکل کل ذی مخلب من الطیور ، ولا تاکل کل ذی ناب من السباع ، فان اکل آکل جیفة حرام . ولا تعلموا نسوانکم الکتابة وعلموهن سورة النور ، ولا ترد الکرامة ابدا ، ولا تتکلف للضیف فتبغضه ، فان من ابغضه ابغض الله ومن اکرمه رفع الله قدره . واذا اکلت تمرا فلا تنبذ بالعجم ، ولا تمشش عظم طیر ، ولا تدع اللحم اربعین یوما ، ولا تکثر اکل السمین فانه یسود القلب ویجلب النوم ویکسل البدن ، ولا تداو المریض حتی تمر ثلاث ، واذا غلبک داء فادع ربک .

فصل فی فنون شتی

194 - قال النبی صلی الله علیه و آله : یا علی ، سلم علی من لقیت من المسلمین یکتب الله تعالی بها عشرین حسنة ، ورد السلام فان الله تعالی یکتب لمن یردها اربعین حسنة .

195 - یا علی ، ایاک والغضب ! فانه من الشیطان وهو اقدر ما یکون علیک .

وایاک ودعوة المظلوم! فان الله تعالی یستجیب منه ولو کان کافرا و علیه کفره .

196 - یا علی ، ایاک والیمین الفاجرة ! فانها منفقة للسلعة ، وممحقة للرزق والعمر .

197 - یا علی ، من امر بالمعروف شد الله ظهره ، ومن نهی عن المنکر ارغم الله انف عدوه ، ومن صدق فی جمیع الامور غضب الله بغضبه ، ومن ترک المراء وهو محق بنی الله تعالی له قصرا فی اعلی الجنان فی الجنة .

198 - یا علی ، اذا بکی الیتیم اهتز العرش ، فیقول الله عزوجل لجبرئیل : وسع فی النار لمن ابکاه فانی ابکیه ، ووسع فی الجنة لمن اضحکه فانی اضحکه .

199 - یا علی ، الدین کله فی النصیحة لله ولرسوله وللمؤمنین .

200 - یا علی ، سبعة من امتی فی الجنة : اولهم شاب تائب ، ومن تصدق سرا ، ومن ترک الحرام ، ومن لم یدع صلاة الضحی ، ومن کان ذهاب ماله اهون علیه من فوت صلاة واحدة مع الجماعة ، ومن دمعت عیناه من خشیة [الله] ومن زاحم العلماء فی مجالستهم .

201 - یا علی ، من ارشد الاعمی وقاده غفر الله له مائة الف سیئة ، وتاخذ بیده الیسری فی یمینک .

202 - یا علی ، شر السراق من یسرق للشیطان . فقال علی رضی الله عنه :

کیف ذاک یا رسول الله ؟ فقال : ما نقص احد من المکیال قبضة و لا حفنة الا واخذ الشیطان ذلک من ارزاقهم .

203 - یا علی ، من استاجر اجیرا ثم لم یوف اجرته احبط الله عمله وکان الله خصمه یوم القیامة، ومن تزوج بامراة ثم ضارها حتی اختلعت من زوجها احبط الله عمله .

204 - یا علی ، ما من احد من بنی آدم الا وفیه عرق من الجنون ، وعرق من الجذام ، وعرق من البرص ، وعرق من العمی . فیقمع الله الجنون بالبلغم ، والجذام بالزکام ، والبرص بالدمامیل ، والعمی بالرمد لمن شاء .

205 - یا علی ، هبة الرحم جائزة بلا ثواب .

206 - یا علی ، لا یرجع احد فی هبته غیر الوالد فی هبة الولد .

207 - یا علی ، اذا کان الانسان فی سکرات الموت فان مفاصله یسلم بعضها علی بعض یقول : السلام علیک فانا مت ، وکذا شعره البیضاء علی السوداء .

فصل فیما یروی من جملة هذه الوصایا غیر هذه النسخة

208 - یا علی ، اترید ان تکون فی الآخرة اجود شهداء بدر ، فانظر الی رجل یرید ان یذهب الی الجمعة ولیس معه ثوب فاعره او هبه .

209 - یا علی ، علیک بالطیب کل جمعة ، فانه من سنتی ، ویکتب لک حسنات ما دامت تفوح منک الرائحة .

210 - یا علی ، اذا عثرت فلا تقولن یلعن الله الشیطان ، فاذا لا تؤجر ، ولکن قل : الحمد لله ، وان شئت قل : انا لله وانا الیه راجعون ، تعط ما یعطی الصابرون .

211 - یا علی ، لله علی الناس فی کل سبعة ایام الغسل ، فاغتسل فی کل جمعة ، ولو بیع ذلک الماء بقوت یومک ، وتطوع به فانه لیس من التطوع شی ء اعظم ثوابا منه .

212 - یا علی ، خذ من الشارب فان الملائکة اذا تلا عبد القرآن ادنت افواهها من فیه ، فاذا کان طویل الشارب لم یدنوا منه .

213 - یا علی ، قلم اظفارک فان الشیطان یقعد علی ما طال منها .

214 - یا علی ، اذا اکلت طعاما فیه دسم فاغسل یدک وشفتیک ، فان الشیطان اسرع الیه من السیل الی مستقره .

215 - یا علی ، من افتتح طعامه بالملح رد الله عنه سبعین داء ، ومن اکل کل یوم احدی وعشرین زبیبة حمراء لم یصبه الا مرض الموت ، ومن اکل الدباء یزید فی الدماغ .

216 - یا علی ، اذا عیرک اخوک بما یعلمه منک فلا تعیره بما تعلمه منه ، یکن لک اجر و علیه اثم .

217 - یا علی ، اذا مررت بجمع النساء فلا تبداهن بالسلام ، فان بدانک فرد علیهن ، ولا تروعن احدا اذ تروعک الملائکة فی القیامة .

218 - یا علی ، لا تضرب فی ادب اکثر من ثلاث فانه قصاص ، فکم من مؤمن یرد یوم القیامة للقصاص .

219 - یا علی ، اذا رایت حیة فی رحلک فلا تقتلها حتی تخرج ثلاثا ، فان رایتها ثلاثا فاقتلها فانها کافرة .

220 - یا علی ، واذا رایت حیة فی الطریق فاقتلها ، فانی قد شرطت علی الجن ان لا یظهروا فی صورة الحیات ، فمتی ظهر فقد احل نفسه .

221 - قال علی رضی الله عنه: قلت : یا رسول الله ، اخبرنی عن قول الله تعالی : «فتلقی آدم من ربه کلمات » ما هذه الکلمات ؟ فقال : یا علی ، ان الله اهبط آدم بالهند وحواء بجندة (96) ، فمکث آدم بالهند مائة سنة لا یرفع بعینیه الی السماء یبکی علی خطیئته ، وجلس جلسة الحزین مائة سنة ، فبعث الله تعالی الیه جبرئیل فقال : یا آدم ان ربک یقرئک السلام ویقول: یا آدم الم اخلقک بیدی ؟ الم انفخ فیک من روحی ؟ الم اسجد لک ملائکتی ؟ الم ازوجک حواء امتی ؟ الم اسکنک جنتی ؟ فماذا البکاء ؟ قال آدم علیه السلام : یا جبرئیل وما ینهنمنی عن البکاء وقد خرجت من جوار ربی ! فقال : تکلم بهذه الکلمات فان الله تعالی قابل توبتک ، قال : قل یا آدم : سبحانک اللهم وبحمدک ، لا اله الا انت ، عملت سوءا وظلمت نفسی فاغفر لی وارحمنی وانت خیر الراحمین .

فقالها آدم علیه السلام فقبل الله توبته وغفر له خطیئته ، فهی هذه الکلمات .

222 - یا علی ، احفظ عنی وصیتی کما حفظتها عن جبرئیل علیه السلام عن رب العالمین جل جلاله ، فقد حذرتک اصل کل بلیة ، وامرتک باصل کل نعمة جلیلة ، واعطیتک فی هذه الوصیة علم الاولین والآخرین . والحمد لله رب العالمین .

وقع الفراغ من تسویده بعون الله وحسن توفیقه للامام الاعز العالم العابد شرف الحفاظ حافظ کلام الله عزوجل المعروف جلال الدین ادام الله بقائه ووفقه عمل هذا الکتاب فی اواخر ذی الحجة سنة تسع وتسعین وستمائة . رحم الله تعالی لمن طالع وعمل بما فیها .

پی نوشت:

1) روضة المتقین ، نشر بنیاد فرهنگ اسلامی ، ج 12 ، ص 4

2) من لا یحضره الفقیه ، مکتبة الصدوق ، تصحیح علی اکبر غفاری، ج 4 ، ص 352

3) الاعلام ، زرکلی ، ج 5 ، ص 222

4) من لا یحضره الفقیه ، ج 4 ، ص 352

5) معجم رجال الحدیث ، ج 3، ص 240 و ج 6 ص 223

6) الانوار النعمانیة ، السید نعمة الجزائری ره ، ج 2 ، ص 160

7) روضة المتقین ، ج 12 ، ص 4

8) فهرست نسخه های خطی مدرسه نمازی خوی ، تهران ، 1376 ، ص 339

9) فی بعض النسخ : نقص دینه .

10) قال الجوهری : الاکیل الذی یؤاکلک .

11) سورة الاسراء ، آیة 64

12) ای لم یهتد الیها .

13) اشارة الی الآیة الشریفة : «ولما جاءهم رسول من عند الله مصدق لما معهم نبذ فریق من الذین اوتوا الکتاب کتاب الله وراء ظهورهم کانهم لا یعلمون » . سورة البقرة ، آیة 101

14) ای اتمامه واکماله .

15) فی بعض النسخ : «اسبغ الوضوء فانه شرط الایمان »

16) سنام کل شی ء : اعلاه .

17) فی بعض النسخ : «سافر الصبح وصل المغرب عند غیاب الشمس » .

18) ولا یحصل ذلک بمجرد اختفائها عن العین عند النظر الی السماء ، بل بذهاب البقیة الباقیة من ضوء الشمس فی الافق بعد غیابها ، وهی الحمرة التی نراها فی جهة المشرق عند اختفاء قرص الشمس عن الانظار ، ویعبر عنها الفقهاء بالحمرة المشرقیة . فاذا تلاشت هذه الحمرة عن جانب المشرق حل وقت صلاة المغرب . (الشهید السعید السید محمد باقر الصدر رحمه الله ، الفتاوی الواضحة ، ص 374) .

19) الشرفة : ما یوضع علی اعالی القصور والمدن ، والجمع شرف . (لسان العرب ، ج 7 ، ص 91) .

20) محقه محقا : ای نقصه واذهب منه البرکة ، وقیل : ذهاب الشی ء کله حتی لا یری له اثر ، ومنه یمحق الله الربا . (المصباح المنیر «محق ») .

21) فلان ذو منعة ای عزیز ممتنع علی من یرومه . (معجم مفردات الفاظ القرآن ، «منع ») .

22) فی بعض النسخ : «وان السخی قریب من الله ، قریب من الجنة ، قریب من الناس ، بعید من النار . وان البخیل بعید من الله ، بعید من الجنة ، بعید من الناس ، قریب من النار» .

23) فی بعض النسخ : «لعائق والدیه والنمام » .

24) فی بعض النسخ : «او فقیر تقی » .

25) فی بعض النسخ : «حسان الوجوه » .

26) فی من لا یحضره الفقیه ، ج 4 ، ص 368 : «یا علی ، الصدقة ترد القضاء الذی قد ابرم ابراما» .

27) التظاهر بالدین من دون حقیقة .

28) هو الحرکة اللینة الخفیفة (التحقیق فی کلمات القرآن الکریم ، حسن مصطفوی ، ج 3 ، ص 172)

29) سورة الکهف ، آیة 110

30) فی بعض النسخ : «فیما لا یعلمون » .

31) فی بعض النسخ : «بئس الخادم خادما یکون خوانا» .

32) فی بعض النسخ : «یا علی ، بئس المراة التی تکون مخالفة لبعلها» .

33) فی بعض النسخ : «کالجثة بلا راس » .

34) الخلاق ما اکتسبه الانسان من الفضیلة بخلقه . (مفردات الفاظ القرآن «خلق » ، ص 159) .

35) سورة الشعراء ، آیة 101

36) و تمام الآیة هکذا : «فهل عسیتم ان تولیتم ان تفسدوا فی الارض وتقطعوا ارحامکم ، اولئک الذین لعنهم الله فاصمهم واعمی ابصارهم » (سورة محمد صلی الله علیه و آله ، آیة 22 - 23)

37) طائر من فصیلة النعامیات یقال فیه : انه مرکب من خلقة الطیر وخلقة الجمل .

38) الحجارة الصافیة .

39) هذه خمسة ، ولعل السادس سقط من الرواة .

40) ای البخیل والحریص .

41) فی بعض النسخ : «الوالدین » .

42) فی بعض النسخ : «الاکثرون فی الدنیا» .

43) المر : ضد الحلو .

44) فی بعض النسخ : «الفقر» .

45) فی بعض النسخ : «انظر الی من هو دونک فی الرزق وهو یطلب عیشتک والی من هو فوق منک فی العبادة تزداد ایمانا» .

46) فی بعض النسخ : «فمنها» .

47) اشارة الی الآیة الشریفة : «فارسلنا علیهم ریحا صرصرا فی ایام نحسات لنذیقهم عذاب الخزی فی الحیاة الدنیا ولعذاب الآخرة اخزی وهم لا ینصرون » . سورة فصلت ، آیة 16

48) فی بعض النسخ : «لان الله جعله للبلاء سبیلا» .

49) اورده الحرانی رحمه الله فی تحف العقول بهذه العبارة ولعله وصیة اخری : «یا علی : الا انبئک بشر الناس ؟ قلت: بلی یا رسول الله ، قال : من لا یغفر الذنب ولا یقیل العثرة . الا انبئک بشر من ذلک ؟ قلت : بلی یا رسول الله ، قال : من لا یؤمن شره ولا یرجی خیره » .

50) ای البغض الشدید .

51) فی بعض النسخ : «اداء الزکاة » .

52) فی بعض النسخ : «ویعفو عمن ظلمه » .

53) فی بعض النسخ : «والعزم علی ان لا یعود الی الذنب » .

54) نشط ینشط نشاطا : ای طابت نفسه للعمل وغیره .

55) وردت فی تحف العقول هکذا : «وللمرائی ثلاث علامات : ینشط اذا کان عند الناس ، ویکسل اذا کان وحده ، ویحب ان یحمد فی جمیع اموره » .

56) فی بعض النسخ : «الکراهة » .

57) خذل یخذل خذلا وخذلانا: ای ترک النصرة والعون . (التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج 3، ص 30) .

58) فی بعض النسخ : «وبغض العالم » .

59) فی بعض النسخ : «یفجر بالایمان ویخدع بالنسوان ویاتی بالبهتان » .

60) فی بعض النسخ : «ومن فوقه بالمعصیة » . (تحف العقول ص 10) .

61) البطش : تناول الشی ء بصولة (المفردات «بطش ») .

62) فی بعض النسخ : «لا یبالی ما اکله » .

63) ذکر هذه العلامات فی تحف العقول للمتکلف من الرجال : ای المتصنع والمتدلس .

64) فی بعض النسخ : «ویشتفی بالمصیبة » .

65) فی بعض النسخ : «ویهنئ نفسه » .

66) فی بعض النسخ: «ویمنع الزکاة »

67) فی بعض النسخ : «یتوانی فی الفرائض » .

68) التفریط : ای التقصیر والتضییع ، مقابل الافراط : ای تجاوز الحد من جانب الزیادة .

69) فی تحف العقول : «ویضیع حتی یاثم » .

70) فی بعض النسخ : «یا علی ، تسعة اشیاء تورث النسیان : اکل التفاح الحامض ، واکل الکزبرة ، والجبن ، وسؤر الفارة ، وقراءة کتابة القبور ، والمشی بین امراتین ، وطرح القملة ، والحجامة فی النقرة (موضع من الراس یقرب من اصل الرقبة) والبول فی الماء الراکد» .

71) سمر سمرا وسمورا : ای لم ینم وتحدث لیلا .

72) فی بعض النسخ : «نفس المراة العجوز» .

73) رقد رقدا ورقودا ورقادا : نام لیلا او نهارا .

74) ای حادثة من شانها ان تنوب دائما .

75) الهلال: غرة القمر او للیلتین او الی ثلاث او الی سبع . قال شیخنا البهائی قدس سره پاورقی تحف العقول، 11) .

76) فی تحف العقول : «یا علی ، اذا رایت الهلال فکبر ثلاثا وقل : الحمد لله الذی خلقنی وخلقک وقدرک منازل وجعلک آیة للعالمین » .

77) فی بحارالانوار لمولانا المجلسی - رحمه الله - : «الزم بیتک وابک علی خطیئتک » . (ج 28 ، ص 196 ، روایة 4) .

78) فی بعض النسخ : «حصن ثوبک من النجاسة » .

79) فی بعض النسخ : «فان منها تکون شدة سکرات الموت » .

80) فی تحف العقول : یا علی : ابدا بالملح واختم به فان الملح شفاء من سبعین داء ، اذلها الجنون والجذام والبرص .

وفی من لا یحضره الفقیه : فان فیه شفاء من اثنین وسبعین داء .

81) یقال نضج اللحم نضجا ونضجا اذا ادرک شیه . (معجم مفردات الفاظ القرآن ، ص 517) .

82) مص الشی ء رشه ای شربه شربا رفیقا مع جذب نفس .

83) الصهر : زوج الابنة او الاخت .

84) اللبان - بالضم - هو ما یقال له بالفارسیة (کندر) .

85) کذا فی المخطوطة ، والصواب «یرفعک » .

86) مط ای تکبر .

87) المحوقة : المکنسة . لسان العرب «حوق » ، ج 10 ، ص 71

88) وئیة : شدة . لسان العرب «رای » ، ج 15 ، ص 377

89) سورة البقرة ، آیة 279

90) رقد : ای نام .

91) فی بعض النسخ : «بالمنخل » .

92) فی بعض النسخ : «علی ظهر قتب » .

93) فی بعض النسخ : «ولا تنهض الخبز نهشا» .

94) فی بعض النسخ : «ولا تعیب علی جلیسک » .

95) والعبارة ناقصة . قال علی علیه الصلاة والسلام : «یهلک فی رجلان : محب مفرط وباهت مفتر» . (نهج البلاغة ، قصار الحکم ، 117) هذا نظیر قوله علیه السلام : «هلک فی رجلان : محب غال ، ومبغض قال » . (نهج البلاغة قصار الحکم ، 469) .

96) کذا ، والصواب «بجدة » .

-------------

www.hawzah.net

 مجله میراث حدیث شیعه، شماره 2

Copyright © 2013 Moballeq, All rights reserved