چهارشنبه, 02 خرداد 1397 06:01

مكتب علمي امام جواد (عليه السلام)

مي‏دانيم كه يكي از ابعاد بزرگ زندگي ائمه ما، بعد فرهنگي آن است. اين پيشوايان بزرگ هر كدام در عصر خود فعاليت فرهنگي داشته در مكتب خويش شاگرداني تربيت مي‏كردند و علوم و دانشهاي خود را توسط آنان در جامعه منتشر مي‏كردند.

 

اما شرائط اجتماعي و سياسي زمان آنان يكسان نبوده است، مثلا در زمان امام باقر-عليه السلام-و امام صادق-عليه السلام- (به شرحي كه در سيره آنان نوشتيم) شرائط اجتماعي مساعد بود و به همين جهت ديديم كه تعداد شاگردان و راويان حضرت صادق-عليه السلام-بالغ بر چهار هزار نفر مي‏شد، ولي از دوره امام جواد تا امام عسكري-عليه السلام-به دليل فشارهاي سياسي و كنترل شديد فعاليت آنان از طرف دربار خلافت، شعاع فعاليت آنان بسيار محدود بود و از اين‏نظر تعداد راويان و پرورش يافتگان مكتب آنان نسبت‏به زمان حضرت صادق-عليه السلام-كاهش بسيار چشمگيري را نشان مي‏دهد. بنابر اين اگر مي‏خوانيم كه تعداد راويان و اصحاب حضرت جواد-عليه السلام-قريب صد و ده نفر بوده‏اند (۱) و جمعا ۲۵۰ حديث از آن حضرت نقل شده (۲) ، نبايد تعجب كنيم، زيرا از يك سو، آن حضرت شديدا تحت مراقبت و كنترل سياسي بود و از طرف ديگر، زود به شهادت رسيد و به اتفاق دانشمندان بيش از بيست و پنج‏سال عمر نكرد!

در عين حال، بايد توجه داشت كه در ميان همين تعداد محدود اصحاب و راويان آن حضرت، چهره‏هاي درخشان و شخصيتهاي برجسته‏اي مانند: علي بن مهزيار، احمد بن محمد بن ابي نصر بزنطي، زكريا بن آدم، محمد بن اسماعيل بن بزيع، حسين بن سعيد اهوازي، احمد بن محمد بن خالد برقي بودند كه هر كدام در صحنه علمي و فقهي وزنه خاصي به شمار مي‏رفتند، و برخي داراي تاليفات متعدد بودند.
از طرف ديگر، روايان احاديث امام جواد-عليه السلام-تنها در محدثان شيعه خلاصه نمي‏شوند، بلكه محدثان و دانشمندان اهل تسنن نيز معارف و حقايقي از اسلام را از آن حضرت نقل كرده‏اند. به عنوان نمونه «خطيب بغدادي‏» احاديثي با سند خود از آن حضرت نقل كرده است (۳). همچنين حافظ «عبد العزيز بن اخضر جنابذي‏» در كتاب «معالم العتره الطاهره‏» (۴) و مؤلفاني نيز مانند: ابو بكر احمد بن ثابت، ابو اسحاق ثعلبي، و محمد بن منده بن مهربذ در كتب تاريخ و تفسير خويش رواياتي از آن حضرت نقل كرده‏اند (۵).
______________________________
۱) شيخ طوسي، رجال، الطبعه الاولي، نجف، منشورات المكتبه الحيدريه، ۱۳۸۱ ه. ق، ص ۳۹۷-۴۰۹. مؤلف «مسند الامام الجواد» تعداد ياران و شاگردان امام جواد را ۱۲۱ نفر مي‏داند (عطاردي، شيخ عزيز الله، مسند الامام الجواد، مشهد، المؤتمر العالمي للامام الرضا-عليه السلام-، ۱۴۱۰ ه. ق) و قزويني آنها را جمعا ۲۵۷ نفر مي‏داند (قزويني، سيد محمد كاظم، الامام الجواد من المهد الي اللحد، الطبعه الاولي، بيروت، مؤسسه البلاغ، ۱۴۰۸ ه. ق)
۲) آقاي عطاردي در مسند الامام الجواد با احصائي كه كرده مجموع احاديث منقول از پيشواي نهم را در زمينه‏هاي مختلف فقهي، عقيدتي، اخلاقي، و... ، تعداد مذكور در فوق ضبط كرده است.
۳) تاريخ بغداد، بيروت، دار الكتاب العربي، ج ۳، ص ۵۴ و ۵۵.
۴) امين، سيد محسن، اعيان الشيعه، بيروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ ه. ق، ج ۲، ص ۳۵.
۵) ابن شهراشوب، قم، المطبعه العلميه، ج ۴، ص ۳۸۴.


 

 

Copyright © 2013 Moballeq, All rights reserved