یکشنبه, 27 آبان 1397 22:46

ادب بر آستان ملكوت

زيارتگاها و مزارها از ديرباز در ميان اديان و مذاهب گوناگون از جايگاه ويژه اى برخوردار بوده اند.

اين اماكن مقدسه همواره با پذيرفتن گروه عظيمى از علاقه مندان، بستر مناسبي براى تبادلات فرهنگى و حتي تحولات سياسى و اجتماعى به حساب مى آيند. در واقع زيارتگاه ها مي توانند در ابعاد مختلف زندگى، حتى به لحاظ روحى و روانى  داراي تأثيرگذارى قابل توجهي باشند. در دين مبين اسلام نيز زيارت قبور، توسل كردن و شفاعت خواستن از اهم امور دينى تلقى مى شود. در آموزه هاي شيعي "زيارت" حضورى روحى و نه صرفا جسمي نزد مزور است كه در آن نفسيت قدسى و صفات متعالي مزور بر نفس زائر افاضه مي گردد، تا بعد از اضطراب به اطمينان و پس از شقاوت به سعادت و بعد از نااميدى به اميدوارى برسد. چنانكه شيخ صدوق (ره) مي گويد: « زيارت خداى تعالى، زيارت پيامبران و حجت هاى اوست. هر كس آنان را زيارت كند، همانا خداى عزوجل را زيارت كرده است، چنان كه هر كس آنان را پيروى كند، همانا خدا را پيروى كرده و هر كس آنان را نافرمانى كند، خدا را نافرمانى كرده است».
امام، زائر را از همان لحظه‏اي كه قصد زيارت كرده‏ است، مي‏بيند و به حالات و حركات و گفتارش توجه كامل دارد. پس شايسته است زائر آن چنان باشد كه اگر در زمان حيات امام نيز محضرش را درك مي كرد همان گونه مي بود، در ادب نمودن، گفتگو كردن و حتي معاشرت و رفتارو گفتار خود با دوستان، همراهان و ساير زائران حرم محبوبش ...
چراكه امام "عين اللَّه الناظرة" و چشم نظاره گر خداوند است

زيارت در لغت از ريشه "زَوْر" و به معناي برگشت از چيزي، و تمايل به چيز ديگري مي باشد. براين اساس رفتن به ملاقات اولياي دين، و مشرّف شدن به حضور امامان معصوم عليهم السلام را از آن جهت زيارت گويند كه در هنگام زيارت روح و فكر زائر از ماديات و عالم طبيعت بازگشت مي‏كند و به معنويت و روحانيت توجه و تمايل مي‏نمايد و زائرِ عارف به مقام مزور ملكوت خداوند را در فضاي ملكوتي او مشاهده مي‏نمايد. بديهي است ميزان جذبه و عشق زائر، به ميزان معرفت و شناخت او از مقام و منزلت مزور نزد حق تعالي بستگي دارد.

چه بسا افرادي، فقط جسمشان در زيارتگاه باشد و تماشاي ضريح و طلا و نقره، وضع رواق‏ها و صحن‏ها و انبوه جمعيت، آنان را از حقيقت زيارت محروم ساخته و نتوانند با مزور ارتباط روحي و قلبي شايسته اي برقرار نمايد.

امامان آيينه داران صفات جمال و جلال حق تعالي و عالي‏ترين تجلي گاه اسماء حسناي الهي مي باشند. از اين رو زندگي و مرگ آنان يكسان است. آنان به اتكاي قدرت الهي پيوسته در همه زمان‏ها و مكان‏ها حيات و حضور حيات آفرين دارند. نه مرگ و نه بُعد مسافت نمي‏توانند آنان را از به كارگيري ولايت تكويني و هدايت به امر باز دارند. بنابراين حركت عاشقانه و عارفانه به سوي حرم امام، چنين پيامي را به دنبال دارد كه امام، زائر را از همان لحظه‏اي كه قصد زيارت كرده‏ است، مي‏بيند و به حالات و حركات و گفتارش توجه كامل دارد. پس شايسته است زائر آن چنان باشد كه اگر در زمان حيات امام نيز محضرش را درك مي كرد همان گونه مي بود، در ادب نمودن، گفتگو كردن و حتي معاشرت و رفتارو گفتار خود با دوستان، همراهان و ساير زائران حرم محبوبش؛ چراكه امام "عين اللَّه الناظرة" و چشم نظاره گر خداوند است كه از ظاهر و باطن زائر خويش كاملا آگاه است.

آنان كه سياحت را در متن سفر قرار داده‏اند و زيارت را در حاشيه آن گنجانيده اند، آنان كه آداب زيارت ندانسته و در محضر امام ادب نگه نداشته‏اند، آلودگاني كه توبه نكرده، شرفياب محضر امام مي‏شوند. اگر چه كرامت امامان كه آيينه داران "اكرم الاكرمين" هستند، آنان را دست خالي بر نمي‏گرداند، ليكن نمي‏توانند محضر ملكوتي امام را آنگونه كه شايسته است، درك نمايند.

نزديكي جسمي و حسي به امام و مزار و ضريح او نبايد با ايجاد مزاحمت و آزار و اذيت براي ساير زائران كه در واقع مهمانان امام هستند، يا اقدام به عملي كه با شأن محضر قدسي امام مناسبت ندارد، باعث آزار و اذيّت روح ملكوتي امام گردد و خاطر مبارك آنان را ناراحت نمايد، و اين نزديكي ظاهري خود سبب دوري باطني و روحاني زائر گردد
 آري! حضور در مرقد اولياي الهي امري مطلوب و مورد تأكيد شريعت مقدس است، همچانكه امام صادق عليه السلام مي‏فرمايند: « اگر چه سلام از راه دور نيز به پيامبر اكرم (و امامان معصوم عليهم السلام) مي‏رسد، ولي به مدينه برويد (و به حرم امامان مشرف شويد) و آنان را از نزديك زيارت كنيد".( وسائل الشيعه، ج 14، ص 338، كتاب الحج، ابواب المزار، باب 4، حديث 3.) اما بايد توجه داشت كه نزديكي جسمي و حسي به امام و مزار و ضريح او نبايد با ايجاد مزاحمت و آزار و اذيت براي ساير زائران كه در واقع مهمانان امام هستند، يا اقدام به عملي كه با شأن محضر قدسي امام مناسبت ندارد، باعث آزار و اذيّت روح ملكوتي امام گردد و خاطر مبارك آنان را ناراحت نمايد، و اين نزديكي ظاهري خود سبب دوري باطني و روحاني زائر گردد . همانطوركه امام صادق عليه السلام مي فرمايند: « هر گاه منزل و وطن يكي از شما به ما دور بود بالاترين مكان منزل را انتخاب كند و در آن جا دو ركعت نماز خوانده و با اشاره به قبور ما سلام دهد ، سلام وي حتماً به ما خواهد رسيد». (كامل الزيارات ، ص 286)

 در اينجا مناسب است داستاني آموزنده را از بيان عالم وارسته و عارف كامل مرحوم حضرت آيت الله العظمي بهجت (ره) نقل نماييم. ايشان فرمودند :

در منطقه جاسب قم گروهي از كشاورزان در زمان گذشته با شتر و قاطر به زيارت حضرت ثامن الحجج عليهم السلام مشرف مي شوند و هنگام مراجعت و وارد شدن در محدوده جاسب پيرمردي از اهل محل را مي بيند كه در گرماي روز كوله باري از علف به دوش كشيده و با مشقت بسيار به خانه مي رود ، مسافرين مشهد مقدس كه او را مي بينند زبان به شماتت و سرزنش مي گشايند كه : پيرمرد ، زحمت دنيا را ول كن نيستي ؟ ، آخر بيا تو هم لااقل يك بار به مشهد مقدس سفر كن و اين سخن را تكرار و او را بسيار توبيخ مي كنند.

پيرمرد خسته و پاك دل زبان مي گشايد و مي گويد : شما كه به زيارت آقا رفتيد و به آقا سلام داديد ، جواب گرفتيد يا نه؟ مي گويند : پيرمرد ، اين چه حرفي است كه مي زني مگر آقا زنده است كه سلام ما را جواب بدهد؟!

پيرمرد مي گويد: عزيزان، امام كه زنده و مرده ندارد، ما را مي بيند و سخنان ما را مي شنود، زيارت كه يك طرفه نمي شود.

آنان مي گويند : آيا تو اين عُرضه را داري؟ وي مي گويد : آري، و از همان جا رو به سمت مشهد مقدس مي كند و مي گويد : « ألسلام عليك يا امام هشتم » و همه با كمال صراحت مي شنوند كه به آن پيرمرد، به نام خطاب مي شود كه : عليكم السلام آقاي فلاني»و بدين ترتيب زائرين همگي خجالت كشيده و پشيمان مي شوند كه چرا سبب دلشكستگي اين مرد نوراني شدند.

(دفتر آفتاب، سيره و زندگاني حضرت آيت الله العظمي بهجت، ص216 )

در پايان خوانندگان گرامي را جهت آگاهي بيشتر در اين زمينه به كتاب ارزشمند "ادب فناي مقربان" اثر حضرت آيت اللَّه جوادي آملي ارجاع مي دهيم.

ابوالفضل صالح صدر

Copyright © 2013 Moballeq, All rights reserved